6 MIN READ
Ni SHERWIN DE VERA
Impatarus manipud iti English ni Brenda Dacpano
www.nordis.net

UMUNA A PASET

Dagiti manarawidwid iti ekonomia ni Presidente Rodrigo Duterte ken dagiti dadakkel a korporasion ti kangrunaan a nangitantudo iti pannakaipasa ti Republic Act No. 11203 wenno Rice Liberalization Act (RLA). Inamendaran daytoy a linteg ti Republic Act 8178 wenno Agricultural Tariffication Act ti 1996. Inrakurakda a ti liberalisasion wenno panangilukat iti industria ti bagas, ti gobierno ken dagiti konsiumer ket agapit iti dakkel a benepisio, ken agpartuat iti nasaysayaat a relasion kadagiti kasosio ken agpupuonan iti internasional a komersio.

Nupay kasta, ti kangrunaan a rason daytoy ket ti panagsurot iti obligasion ti Pilipinas iti uneg ti World Trade Organization nga Agreement on Agriculture (WTO-AOA) iti Uruguay Round tapno ikkaten dagiti restriksion iti import kadagiti angkat nga agrikultural.

Ti panagserrek ti pagilian iti WTO idi 1995 ket kakuyog ti responsibilidad a panangisigurado iti implementasion iti WTO-AOA, isu nga idi 1996, impasdek ti administrasion a Ramos ti sistema iti taripikasion babaen ti RA 8178.  Inikkat daytoy a linteg ti pananglapped iti importasion dagiti sibuyas, patatas, bawang, repolio ken kape. Winaswas daytoy ti dadduma pay nga addang a nangikeddeng kadagiti istrikto a kondision iti importasion kadagiti agrikultural a proyekto.

Linukatan daytoy ti dalan iti awan-lapped a panagserrek dagiti imported a produkto nga agrikultural, malaksid iti bagas. Daytoy ispesial a wagas ti panagtratar, a naited iti pagilian idi timmipon daytoy iti internasional a payong ti komersio a manglimitar kadagiti imported a bagas, ket nagpason idi Hunio 30, 2017, kalpasan ti 10 a tawen nga extension.

Kabilang ti RLA kadagiti maipangpangruna a lehislasion ti administrasion ni Duterte. Kangatuan daytoy iti listaan dagiti addang a sinertipikaran ti Legislative-Executive Development Advisory Council a nasken unay idi Hulio 2017.

Ti singasing a paglintegan ket pinirmaan ni Presidente Duterte a nagbalin a linteg idi Pebrero 14 ken epektibo idi Marso iti laksid ti nasaknap nga apila ken protesta manipud kadagiti babassit a negosiante ken mannalon iti grano (grains). Inikkat daytoy a linteg ti quantitative restriction wenno limitasion iti kantidad ti importasion iti bagas dagiti negosiante, agraman dagiti korporasion nga agang-angkat iti bulto ken bassibassit a kantidad/tingi (retail).

Ania ti ibagbaga dagiti mangitantandudo ditoy?

Kas addang, mangnamnama ti gobierno kadagiti naipataw a taripa a mangsalaknib iti lokal a produksion. Binukelna met ti Rice Competitiveness Enhancement Fund (RCEF), ti P10 bilion a tinawen a subsidio tapno saan a nakaro ti epekto kadagiti lokal a mannalon ken padur-asen ti pannakibalubalda iti global. Ti alokasion iti pondo ket basar iti Implementing Rules and Regulations kas ti sumaganad: 50 porsiento para iti makinaria ken ramit iti taltalon iti pagay; 30 porsiento para iti panagdur-as, panagpaadu, ken panangirakurak kadagiti bin-i nga irik; 30 porsiento para iti suporta a pautang kadagiti mannalon iti pagay; ken ti nabati a 10 porsiento ket para kadagiti serbisio a rice extension.

Ilatang ti gobierno ti RCEF para iti sumaruno nga innem a tawen manipud iti mapattapatta a P28 bilion a tinawen a koleksion iti buis manipud kadagiti agang-angkat iti bagas. Iti agdama, ti makolkolektar a buis manipud ditoy nga addang ket dumanon iti P5.9 bilion segun iti Departamento iti Pinansia. Ti gatad ket naggapu iti agarup 1.43 metriko tonelada (MT) a lebben a bagas nga inangkat dagiti pribado a negosiante.

Dinefensaan ni Sekretario iti Pinansia Carlos Dominguez III ti linteg, kinunana a ti liberalisasion iti industria ti bagas ket mangitunda iti dekalidad a bagas a lallalo a mangpalaka ken aksesibol kadagiti pamilia a Filipino.  Namnamaen ti gobierno a maibaba ti tingi a presio ti bagas manipud P4.00-7.00 kada kilo. Ikalkalinteganna pay a ti addang ket mangibaba iti tantos ti implasion ken mangpadur-as pay iti sektor ti agrikultura ti pagilian tapno kompetitivo iti global.

Babaen ti pannakapasa iti linteg, makitkita ti National Economic and Development Authority (NEDA) ti 0.44 a porsiento a panagdur-as iti Gross Domestic Product (GDP) ti pagilian babaen ti 35 porsiento a tantos ti buis. Namnamaen pay ti ahensia ti ad-adu a sabasabali a mula (crop diversification) kas mannalon iti pagay a saan a makabael nga agadaptar ket agbaliw iti nabalor a mulmula (high-value crops).

Kabayatanna, segun iti pablaak ti 13 a dadakkel a grupo ti negosio a ti pannakapasa ti linteg “dagiti rekurso a pinansial, kinaexperto iti panagmanehar, suporta a lohistiko ken extensivo a sangapagilian a sistema iti distribusion ti pribado a sektor ket makontrol tapno mapasingkedan ti seguridad ti taraon.”

Epekto ti liberalisasion ti komersio nga agrikultural

Segun iti IBON Foundation, ti panangibaba iti taripa ken dadduma pay a lapped iti komersio babaen ti liberalisasion iti komersio iti agrikultura ket nagresulta iti panangigabsuon iti lokal a merkado dagiti nababaknang a pagilian kadagiti surplas ken produktoda a nasuportaran iti dakkel a subsidio. Napaneknekan a makadadael daytoy iti lokal nga ekonomia ken mangiduron kadagiti umili iti nakarkaro a kinarigat.

Kasta ti napasamak iti dumurdur-as a produksion iti bawang ken natnateng iti kalalainganna a pudot a klima (semi-temperate vegetables) iti Ilocos ken Kordilyera, segun iti panagadal ti Solidarity of Peasants Against Exploitation (Stop Exploitation) ken Alyansa Dagiti Pesante iti Taeng Kordilyera (Apit Tako).

Ti Stop Exploitation, maysa a rehional nga organisasion ti pesante iti Ilocos, ket nangipablaak iti napalabas a ti RLA ket mangted iti kapada a trahedia nga impaay ti liberalisasion iti bawang iti Ilocos.

“Idi damo, nalaka ti imported a bawang. Nabangkrap dagiti lokal a mannalon a saan a makabael a makikompetensia. Kalpasan ti sumagmamano a tawen, nagnamnamakami kadagiti maang-angkat ken ti presio ti bawang ket napardas a ngimmato,” kinuna ni Antonio Pugyao, dadaulo ti Stop Exploitation.

Ni Pugyao, a taga-Ilocos Norte, ket nangilanad iti datos manipud iti opisina ti agrikultura nga idi 2014, ti presio ti imported a klase ti bawang ket ngimmato agingga P300 kada kilo bayat a P180 ti lokal a bawang. Ti probinsia ket agparpartuat ti 62 porsiento iti nasional a produksion ti bawang, segun iti datos a naala iti Philippine Statistics Authority (PSA).

Ti kaudian nga Agricultural Exports and Imports Report ti PSA ket nangipakita a ti imported a bawang iti 2017 ket dimmanon iti 68,164 metriko tonelada wenno gistay 16 porsiento a nangatngato ngem iti napalabas a tawen. Impakita met ti datos ti gobierno a ti produksion iti bawang ket napardas a bimmaba iti tallo a tawen kalpasan a simrek ti Pilipinas iti WTO ken marigrigatanen a lumung-aw manipud idi.

Pinabasol met ti Apit Tako ti liberalisasion ti komersio iti sektor iti nasaknap a panagsuek ti presio dagiti natnateng a maimulmula iti kalalainganna a pudot a klima. Iti laksid ti umanay a lokal a produksion iti patatas, imbaga ti grupo nga agtultuloy nga agang-angkat ti pagilian iti dakkel a bulto ti mulmula.

Basar iti kaudian nga istatistiko ti gobierno, ti ngimmatuan  ti bulto ti imported a cauliflower ken broccoli idi 2017 ket 303 a porsiento, ken fresko a carrots iti 201 a porsiento. Dagiti imported a patatas ket gistay uppat a daras a ngimmato manipud 2013 (4,362 MT) agingga 2017 (20,262 MT).

Maluglugi iti binilion dagiti mannalon

Iti Pebrero ita a tawen, inadmitar ni Sekretario iti Agrikultura Emmanuel Piñol nga idi a panawen, ti presio ti irik iti sumagmamano a lugar ket bimmaban iti Php14-15 kada kilo. Ti promedio (average) a presio ti irik iti kapada a panawen manipud iti napalabas a tawtawen ket agarup P20 kada kilo segun iti kada lawas a farmgate price monitor ti PSA.

Iti maysa a report itatta Mayo, inlansa ti Philippine Chamber of Agricultrue and Food, Inc. (PCAFI) ti panagsuek ti presio ti irik agsipud iti pannakaipasa iti linteg iti agarup P5.00 kada kilo, nga aggatad iti P95 milion iti tinawen a pakalugian iti pastrek dagiti mannalon.

Kasta met, iti panagadal nga insayangkat ti think-tank ti gobierno, kinuna ti Philippine Institue of Development Studies (PIDS) a ti panangsukat iti kantitatibo a limitasion iti taripa (quantitative restriction tariff) kadagiti maang-angkat ket mangpababa iti presio ti irik iti P4.56 kada kilo.

No usaren daytoy a panagkuenta, mapattapatta a ti mapukaw a pastrek dagiti mannalon iti laeng Amianan a Luzon ket dumanon iti P21-23 bilion a tinawen. Daytoy ket agarup 72-82 porsiento iti manannama a koleksion iti taripa manipud iti imported a bagas ken adayo a nangatngato ngem P10 bilion a RCEF nga inkari ti gobierno kadagiti mannalon.

Nupay kasta, ti binilion a nalugi kadagiti mannalon ket saan laeng a gapu kadagiti liberal a polisiya iti agrikultura no di ket gapu kadagiti dadduma pay a neoliberal nga addang kas ti deregulasion iti industria ti langis ken atrasado a reporma iti panagbuis (regressive tax reform packages). Kas pagarigan, ti nagtipon nga epekto ti Oil Deregulation Law ken ti Tax Reform for Acceleration and Inclusion (TRAIN Law) ket nangpangatp iti gastoss iti produksion dagiti mannalon.

Segun iti panagadal, dagiti agus-usar kadagiti water pump ket makagastos iti nangatngato iti P0.50 kada kilo iti gastos iti produksion a mangkissay iti neto a pastrekda iti 10 a porsiento. Nailanad nga idi 2016, adda pastrek dagiti mannalon a P5.12 kada kilo ken nagsuek agingga P4.62 kada kilo kalpasan ti implementasion ti TRAIN Law. Kaipapanan daytoy a maluglugi dagiti mannalon iti Amianan Luzon iti P2.34 bilion iti average volume ti produksion iti napalabas a lima a tawen.

Kasta met a ti deregulasion iti industria ti langis iti 1998 ket nairana iti nakaro ken agtultuloy a panangngato iti consumer price index (CPI) ti pagilian a mangipakita iti ngumatngato a gatad a kasapulan tapno agbiag (cost of living) a nakaro ti epektona kadagiti marigrigat. # nordis.net

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.