DIARIES FROM THE FIELD | Ti Indigenous Exchange Program ti MASIPAG

Ni LEVY MANGILI / CORDIS-RDS
www.nordis.net

Dua nga aldaw nga Indigenous Exchange Visit ti napasamak a nakipasetan dagiti mangibagi ti nagduduma nga organisasion ti umili iti Abra ken Ifugao iti Back-Up Farm ti Magsasaka at Siyentipiko para sa Pag-unlad ng Agrikultura (MASIPAG) idiay Sta. Rosa, Nueva Ecija.

Inadal dagiti nakipaset ti kinapateg dagiti nainsigudan a bin-i ti pagay ken pamuspusan no kasano ti panangpatanor ti semilia dagitoy. Ti nasao nga exchange visit ket paset ti programa ti Cordillera Disaster Response and Development Services (CorDisRDS) iti sidong ti proyektona a Building the Resiliency of Indigenous Communities on Climate Change Adaptation.

PANAGPARTUAT TI BIN-I. Insuro dagiti sientista ken mannalon iti masipag MASIPAG no kasano ti panangpatanor ti baro a nin-i babaen ti manual a polinasion dagiti pagay bayat iti naisayangkat nga Indigenous Peoples Exchange Program a dinarayan dagiti nainsigudan nga umili manipud iti Abra ken Ifugao. (Photo courtesy of CORDisRDS)

Natalantan iti umuna nga aldaw ti agdama nga kasasaad iti agrikultura iti Pilipinas. Inparang dagiti nangited ti innadal a nabaknang ti pagilian kadagiti rekurso ngem kaaduan a Pilipino ket mabisbisinan. Kalaksidan iti kinakurang ti makan, sangsangoen pay ti dagiti mannalon a problema ti nangina kasapulan para iti produksion, ti epekto ti panagbaliw ti klima ken panagngato iti presyo dagiti inaldaw-aldaw a kasapulan iti pamilia.

Karaman iti diskusion ket maipanggep ti genetically modified organisms (GMO) wenno dagiti mula a nabaliwanen iti natural a kagagalad na babaen iti moderno a teknolohia. Segun iti innadal, dagitoy ket kadawyan a nakadependar iti kemikal nga abono. Ditoy met laeng a naipakita ti kinapateg dagiti nainsigudan a bin-i a naibtur kadagiti agduduma a sakit ken kasasaad ti panawen.

Nayon a naibingay dagiti epekto ken implikasion ti panagbalbaliw ti klima iti agrikultura. Iti tunggal panagpangato ti temperatura ti 1˚C ket agresulta iti 10% a panagbaba ti apit.
Iti maikadua nga aldaw ket binisita dagiti delegado ti buck-up farm a nakaimulaan ti nasurok 2,000 a klase ti pagay (traditional, farmer-breed ken masipag-breed). Nakita pay dagiti nakipaset ti dudduma a klase ti pagay iti koleksion ti MASIPAG. Adu kadagiti bin-i iti nasao a koleksion ket awanen itatta wenno nagpukawen iti lugarda.

Naibingay ken imparang dagiti mangisursuro dagiti alternatibo a pestisidio kas ti citronella, madre de cacao (kakawati), lemon grass (baraniw) ken daduma pay. Dagiti nasao a mula ket mabailin a maikabil iti aglawlaw ti talon tapno agserbi a natural a panangkontrol kadagiti peste nga insekto.

Naisuro met laeng ti manual a panag-breed ti pagay tapno mapartuat ti klase ti bin-i nga addaan ti pangpanggepen a kagagalad. Kaspangarigan ket dagiti klase ti pagay a naibtur ti angin wenno tikag. Agkasapulan dagiti simple a ramit iti panangpatanor ti bin-i kas iti naimula a pagay, kartib, dagom ken papel. Ngem mabusbos ti atiddog a panawen (3-4 tawen) sakbay a magun-od ti tarigagay a bin-i.

Kalpasan iti aktibidad ket nakita dagiti nakipaset ti importansia ti panangidulin kadagiti nainsigudan a bin-i ken ti saan kuma a panangisukat kadagitoy iti high yielding varieties (HYV). Naipalagip a numanpay addaan ti HYVs ti kari a ngumato ti apit, agkasapulan met daytoy iti adu a kemikal nga abono tapno magun-od ti kalalaingan nga apit.# nordis.net

Share

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.