Ni JOHNNY SAWADAN
www.nordis.net

BALBALAN, Kalinga— Naballigi a naisayangkat ti komperensya dagiti umili kontra iti large scale mining (LSM).
Naawis dagiti opisyales ti LGU iti munisipyo a suportaran ti takder dagiti umili nga ipasardeng ken lappedan ti LSM.
Kas panangselebrar iti Agosto 9 nga aldaw dagiti nainsigudan nga umili iti sangalubungan, nagtitipon dagiti 167 a delegados manipod kadagiti 14 a barangay idi Agosto 6 ken 7 sadiay Alingag Poblacion toy munisipyo tapno adalen a nauneg ken amirisen a nalaing ti isyu ti dadakkel ken makadadael a panagminas.

Iti panaglualo idi Agosto 6 nga indauluan ni Ama Emilio Gannaban, maysa kadagiti elder ti Barangay Tawang, insigidan nga inyebkas na ti pangkasapulan a lappedan ti dadakkel ken makadadael a panagminas ken salakniban ti daga a nagtaudan.
Iti panang-ibingay ni Bise Mayor Eric Gonayon iti pakaistoryaan ken panggepen ti komperensya, inbati na ti palagip kadagiti delegados. Kinuna na, “buyaen a nalaing, agdisisyon a nalaing, narigat ti mamindua a matay. Uray anya mapasamak basta nagkaykaysaan a desisyunan.”

Tapnu mapalawa ti kaammuan ken mapatadem ti panangbuya dagiti delegados, naisayangkat ti innadal panggep iti LSM. Inbingay ni Andres Wailan manipod iti Alyansa dagiti Pesante iti Taeng Kordilyera (APIT TAKO) ti konsepto, porma, wagas ken dagiti addang ti panagminas. Segun kenni Wailan, ti eksplorasyon ket paset ti panagminasket isu ti umuna nga addang, ti problema ipilit dagiti dadakkel a kompanya ti minas ken dagiti buyot da nga isina ti eksplorasyon. Innayon pay ni Wailan a tinalantan ti nadumaduma nga epekto ti LSM iti aglawlaw, pangkabiagan ken salun-at.

Kas paset ti panang-adal iti LSM, tinalantan ti APIT TAKO dagiti proseso ti aplikasyon para iti exploration permit (EXPA), mineral production sharing agreement (MPSA) ken financial technical assistance agreement (FTAA).

Inlawag da iti free, prior and informed consent (FPIC) kas karbengan dagiti indigenous peoples (IPs) a kasapulan sakbay ti panang-aproba kadagiti aplikasyon. Kasta met nga inbingay da dagiti mabalin a remedyo nu nalabsing dagiti proseso ti aplikasyon ken karbengan dagiti IPs. “Mabalin tayo nga usaren ti legal, meta-legal ken extra-legal a pamuspusan tapno itandudo ti karbengan ken kalintegan tayo,” kunada.

Inbingay met ni Danny Bangibang manipod iti CPA Kalinga Chapter ti agdama a kasasaad ti probinsya kasilpo iti panagminas. Iti presentasyon ni Bangibang, nakita a dandani amin a munisipyo ti Kalinga ket naaplagan iti aplikasyon dagiti kapitalista a kompanya ti minas.

Segun kenni Bangibang, dagiti nalatak ken dadakkel a kompanya ti minas nga intresado iti kinabaknang ti probinsiya ket mainayon dagiti sumaganad a kas ti Phelps Dodge and Freeport McMoRan Copper & Gold, Inc. babaen iti Makilala Mining Co.,Inc. ken Malibato Mining Co., Inc.; Nickel Asia babaen iti Cordillera Exploration, Inc. (CEXI); Lepanto Consolidated Mining Company (LCMC) babaen iti Mt. Franz Mining Co.,Inc ken Patrick Resources Corp; ken Phil. Mining Development Corp). Kas pananggibos iti presentasyon, inbati ni Bangibang ti saludsud kadagiti delegados: “kayat ken ipalubos tayo kadi a madoble/mapasamak manen ti pakaistoryaan ti napasamak idi panawen ti Batong Buhay Gold Mines ken Chico Dam?”
Tapno manayunan ti kababagas dagiti topiko ken innadal a naibingay kadagiti delegados, naipabuya ti dokumentaryo ti ABS-CBN a ni “Failon Ngayon” ken ti dokumentasyon ti GMA a nangipakita iti nalabes nga dadael nga epekto ti dadakkel a panagminas kadagiti umili ken aglawlaw.

Nabagas ti diskusyon kadagiti open forum. Natured nga kinarit dagiti panglakayen ken babbai ti Tawang dagiti dadduma a delegados tapno tumulong ken sumuporta a mangpatakyas iti CEXI a madama ti exploration drilling iti Laocon, Tawang. Kinuna ni Felix Macasing, maysa kadagiti elder ti Tawang nga agus-usar ti CEXI ti nadumaduma a pamuspusan ken panang-allilaw, ikari da ti proyekto ken kwarta, adda pay naited nga 100 a ribo idi umuna ken 150 a ribo idi sumaruno iti manu a barangay.

Inyebkas dagiti dudduma nga delegados manipod kadagiti dadduma a barangay ti Balbalan ti panangsuporta da iti takder ti umili ti Tawang a mangpasardeng ken manglapped iti operasyon ti CEXI.

Sakbay ti pananggibus ti maysa aldaw a komperensya kasilpo iti panangminas, nabukel ti panagkaykaysa dagiti delegados babaen iti petisyon. Sigun iti petisyon, dawdawaten dagiti delegados ti LGU ti munisipyo ti Balbalan babaen iti Sangguniang Bayan nga: “: (1) saan da nga ited ti endorsement da iti dadakkel ken makadadael a panagminas, agraman iti eksplorasyon; (2) ideklara da ti opisyal nga oposisyon da kas Sanggunian iti dadakkel ken makadadael a panagminas iti Balbalan; ken (3) dawaten da iti MGB nga ipasardeng na ti madama nga eksplorasyon ti CEXCI gapu ta awan ti endorsement na daytoy manipud iti Sangguniang Bayan.”

Iti pananggibos, inbati ni Hon. David Agulin, Kapitan ti Barangay Gawaan ken vice chairperson ti KALASAG Balbalan Chapter ti palagip kadagiti delegados. Kinuna na, “saan maupay, saan agpatingga iti petisyon, usaren ti nadumaduma a porma, isikad ti Tawang tapnu makaawis ti napigpigsa a suporta, saan a maguyod iti kwarta, patibkeren ti urnos.”
Naiparang ti petisyon dagiti umili kadagiti opisyales ti munisipyo idi Agosto 7 nga dialogue babaen kenni Kapitan Agulin. Nagpalawag ti manu a delegados ti Tawang ken daduma a barangay tapno awisen ti suporta ti LGU. Inyebkas met dagiti papadi ti Episcopal ken Wesleyan ti suporta ti simbaan iti takder ti umili kontra iti dadakkel ken makadadael a panagminas.
Segun kenni Hon. Kenneth Mangaoang, agdama a Municipal Mayor ti Balbalan, agsurat ti LGU iti CEXI tapno agsardeng pay iti drilling ken operasyon na ta agtutungtong pay ta kitaen ti ligalidad ti proseso da. “Nu nagsurat tayo ket saan da a sumardeng, mapan kami mismo makitongtong diay opisina da.” Kinuna pay ti mayor,.

Segun kadagiti lima a kameng ti Sangguniang Bayan (SB) a nagatendar iti dialogue, suportaran da ti petisyon ken takder ti umili kontra iti dadakkel ken makadadael a panagminas. Inpalawag dagiti SB ti nadumaduma a basaran ti panagsuporta da.
Kas Presiding Officer, naudi nga inyebkas ni Bise Mayor Eric Gonayon ti suporta ken takder na kontra iti LSM. Inbalikas na a ti nadagsen a batayan ti takder na ket baser iti kongkreto a kapadasan ti Mabaca a nagapuan na idi inaplagan ti Newmount iti mining application. #Johnny T. Sawadan