Ni TONY PUGYAO

Soldado: “Oh ano kap?, anong gusto mong kalakaran natin dito, Palparan style?”
Kapitan: “Nagkamali yata kayo ng pinuntahan sir, dapat sa Mindanao kayo, kasi tahimik dito sa amin.”

Daytoy ti sinnukat a sao da Kapitan ken ti maysa a kameng ti 3rd IBPA apaman a napan dagiti soldado nagpaam-ammo (courtesy call) kenni Barangay Kapitan Vivencio “Benny” Labancoc iti Brgy. Sta. Cruz, Currimao, Ilocos Norte idi June 2011 iti pannakaidestino da iti nasao a barangay. Ti 3rd IBPA ket naidestino iti nasao a lugar manipud June 2011 inggana iti maikatlo a lawas ti July 2012. Ngem sakbay a pimmanaw da iti nasao a barangay, nangaramid da pay iti “lamina da” kas napait a pakalaglagipan dagiti umili iti barangay Sta. Cruz kadakuada, ken ti kaanuman ket didanto pulos malipatan.

Iti panagpasyar mi iti nasao a barangay, kadduak dagiti dua babbalasang manipud Ilocos Human Rights Advocates (IHRA), napagasatan kami a nakisarsarita kenni Barangay Kapitan Benny Labancoc, agraman ti asawana a ni Manang Jocelyn. Ditoy nga inistorya da kadakami ti kinaabusado dagiti soldado a nagdestino iti lugarda, manipud idi sangsangpetda agingga a pimmanawda.

Segun kadakuada, idi June 30 iti daytoy a tawen, iti agarup alas dies iti rabii (10:00pm), nagronda/nagpatrolya dagiti Barangay Tanod iti nasao a lugar, indauluan ti Chief Tanod pakairamanan ti maysa a Brgy. Kagawad, nga isu ti Chairman ti Peace and Order Committee. Adda Ordinansa ti Barangay a Curfew Hours manipud alas dies iti rabii agpatingga iti alas quatro iti parbangon (10:00pm-4:00am). Kabayatan ti panagpatpatrolya dagiti Tanod, nasabatda ti maysa a soldado a naka-motorsiklo, ni PFC Darwin Fernandez.

Gapu ta nadlawda a nakainum ken napaspas ti panagpatarayna, sinenyasan ni Brgy. Tanod Fredimar Labancoc nga aginnayad. Kinuna, “dahan dahan lang sir.”

Insungbat met ti soldado, “okey, magandang gabi po!”ket pinataraynan ti motorsiklona a nagtutrong iti kampoda. Ngem kalpasan ti sumagmamano a kanito, iti dalan apaman nga agawid dagiti tanod, nasabatda manen ni PFC Fernandez a napaspas ti panagpatarayna iti motorsiklo a sumalog isu a sinenyasan ken binagaan ti Chief Tanod nga aginnayad kuma iti panagpataryna.

Simmungbat ti soldado ket kinunan, “anong sabi mo?” simmungbat manen ni Tanod Fredimar ket dinoble na nga imbaga ”dahan dahan lang sir at nakainom po kayo!” Ngem imbes nga agtungpal ti soldado, dimsaag manipud iti motor na kagiddan ti panagkunana “bastos ka a sinisita mo ang sundalo!” kagiddan ti panangdarup ken panangdanogna kenni Tanod Fredimar iti namindua a daras.

Gapu ditoy, naganawa da Chief tanod ken ti maysa pay a Brgy. Kagawad a kinunada, “huwag naman ganyan sir, bakit ka ba nanakit?!” Ngem insungbat ti soldado,”put… nyo, wala kayong galang, sinisigawan ninyo ang sundalo”. Tapno agsardeng kuma ti soldado, inbaga ti kagawad nga pagtongtongan da daytoy iti ayan ni kapitan. Ngem gapu ta nakalugan iti motor ti soldado, isu ti immuna a nakadanun iti balay ni Kapitan Benny.

Nadanun na ditoy da kapitan ken ti Commanding Officer na a ni 1st Lt. Glen Fernandez nga agin-inum. Ditoy a nagipulong ni Pfc. Darwin ken ni Lt. Fernandez a kinunan, ”sir, sinisita ako ng mga sibilian”, ngem imbes nga agsaludsod ni Lt. Fernandez no ania ti napasamak, kinunana iti soldadona ”okey punta ka sa kampo at magbaba ka ng tropa”.

Nagpataray a dagus ti soldado ket idi agsubli, kaduanan dagiti tropa. Apagisu met a nakasangpet dagiti tanod, ngem nagdiretso nga immisbo ni Tanod Labancoc iti igid ti kalsada. Ditoy a dinarup manen ni Pfc. Darwin ti nasao a tanod ket dinanog na manen. Ditoy a naganawa da Kapitan ken ti Kagawadna ngem imbes a maanawada, kinuwelyo ketdi ni 1st Sgt. Torno ti kagawad sana inguyod-guyod iti kalsada. Ditoy a nagpungtot ti barangay kapitan a nakisinnungbatan na kadagiti soldado, kinunana, “huwag naman ninyong gawin yan sa harapan ko, irespeto naman ninyo kami!” Ngem imbes nga agtalna dagiti soldado, dinarup ketdi ni Sgt. Torno ni Kapitan Benny ket dinanog na ngem nalisian ti kapitan.

Ditoy manen a nagbassawang ni Torno a kinunana a kagiddan ti panangitudo-tudo na kenni kapitan Benny, “put…na mo, wala kang kwentang Kapitan, wala kang alam! Sige magsumbong ka kahit kanino, hindi ako natatakot!” Adu pay nga agkakasakit a sao ti sinagrap ni Kapitan Benny manipud kadagitoy a soldado.

Ti nasao a barangay kapitan ket dati met laeng a kameng ti AFP ngem nabayagen a nagikkat. Kastoy ti mapaspasamak iti dandani amin a lugar a pagdestinoan dagiti soldado kangrunaanna iti kaaw-awayan.

No malagip tayo, iti maikadua a quarto daytoy a tawen, nangiparuk-at ti Armed Forces of the Philippines (AFP) iti balikas nga awan kanon ti mapaspasamak a panaglabsing iti pangtao a karbengan wenno human rights violations (HRV) manipud kadagiti military agsipud ta nangato kanon ti kaammuanda maipanggep iti Human Rights gapu ta tuloy-tuloy kano ti pannakaisayangkat ti seminar iti grupoda maipanggep iti Human Rights, isu a kunada a “zero violations of human rights.”

Kasta met nga ipanpannakkel ti AFP a nagbalbaliw kanon ti estilo ti pannakilabanda kadagiti maibilang a kabusor ti gobierno, gapu iti Oplan Bayanihan. Ngem ania ngarud ti awag tayo kadagitoy a napasamak iti Barangay Sta. Cruz, iti Ili ti Currimao, Ilocos Norte? Dagiti piman a barangay tanod agraman ti kagawad ket on duty da wenno madamada nga ipatpatungpal ti trabaho wenno pagrebbenganda kas opisyal ti barangay. Ngem ania ti nalak-amda manipud iti ima dagitoy a militar? Kastoy kadi ti kunkuna ti AFP a zero violations of human rights?

Ti chief executive iti maysa a barangay ket Barangay Kapitan, kayatna a saoen, “He is the person in authority” ngem awan a pulos ti panangbigbig wenno panangrespeto dagitoy a soldado iti nasao a kapitan. Nabatad iti pamunganayan linteg tayo iti Pilipinas (Philippine Constitution) ti makunkuna a “civilian supremacy over the military”a kayatna a saoen a nabilbileg wenno natur-turay nga amang ti sibilian ngem iti military.

Iti met biang ni Manang Jocelyn, asawa ni kapitan Benny, nasakit unay ti nakemna iti napasamak kenni lakayna. Kinunana, “nasakit unay ti nakem ko iti napasamak, dakami ti naagrabyado ditoy ngem dakami pay ti nagbalin a dakes.”

No kaniak la a biang, no kuma adda gundawaymi a makasarita ni Governor Imee iti personal, kiddawen mi kuma a maikkat wenno pumanaw dagiti soldado ditoy ayanmi, ta natalna met ditoy lugarmi,” innayon pay ni Manang Jocelyn. Sinaludsod mi no nang-nangngeg dan wenno ammo dan ti Oplan Bayanihan ket nabatad met a wen ti sungbatda, ken segun kadakuada, nakibayanihan kano met dagiti soldado idi adda ti trabaho nga inaramid ti barangay, idi sangsangpetda pay laeng.

“Ngem kadagitoyen,” kinuna ni kapitan, “nagbalinen a Bayanihan bugbog.” Kas pananggibus ni Kapitan iti panagsasarita mi, kinunana a napakawan nan ti soldado a nangbastos, nanglabsing iti karbenganna kas tao ken opisyal ti barangay ngem ti napasamak kenkuana ken dagiti kaduana ti mismo a barangay da ket agtalinaed to lattan a maysa a napait a lagip kenkuana. # nordis.net