Ni DONNA RABANG PETA
www.nordis.net

Gagangay iti kastoy a tiempo ti panagtutudo manipud June inggana Oktubre ket tiempo met ti panagtatalon. Adda dagiti mannalon nga agtalon iti mamindua wenno mamintallo kada tawen. Ti sirkulo ti panagtalon ket manipud iti panagisagana ti pagmulaan, panagbunubon, panangtaming inggana iti panagapit wenno panaggapas. Kasapulan nga igaed ni nanumo a mannalon ti panagtalon na gapu ta no maliwayan ken no maudi isuna iti panagtalunan ket awan ti pangbiag iti pamilya na.

Iti maysa a munisipyo ti Ilocos Norte, ti Dumalneg, adda pay laeng dagiti nabatbati a kannawidan da wenno nainsigudan a kaugalian iti kolektibo a panagtalon. Iti lugar nga aw-awagan da ti Kapkapitan, maysa a lugar iti uneg ti munisipyo a taltalunen dagiti dadduma a taga Dumalneg ket adda ti binukel dagiti mannalon a Kapkapitan Sanjera Association nga addaan ti nasurok 30 a miembro. Naitakder daytoy nga asosasyon tapno isuda ti direkta a mangtaripato ken mangimanehar ti taltalon ken aglawlaw da.

Malaksid kadagiti bukod a talon dagiti miembro, adda ti maysa a disso iti uneg ti Kapkapitan nga inaramid da kas komun a pagtalunan (communal farmland). Amin a kameng daytoy ket addaan rebbengen nga agtrabaho iti komunal a lugar. Daytoy a communal farmland ket kangrunaan a pagmulaan ti pagay, adda pay ti disso kas communal forest wenno bakir a ti Sanjera met laeng ti mangimanmanehar iti daytoy.

Kinuna ti presidente ti Sanjera a ni Pedro Duyong,, “dakkel ti maitultulong daytoy a komunal a pagtalunan gapu ta amin a miembro ket isuda ti mabenbenepisyuan ditoy.” Innayon pay ti Duyong, nga amin a pagkasapulan ken gastos ti asosasyon ket aggapu iti ganansiya ken urnong ti asosasyon nga aggapu iti communal farm.”

Bassit ken akikid a lugar ti Kapkapitan, uray pay no mainayon ditoy dagiti indibidwal a tagikua dagiti miembro. Adda laeng iti agarup maysa nga ektarya a kalawa ti communal farmland karaman ditoy ti communal forest, ngem adda pay dagiti mabalin a luktan ken dalusan dagiti mannalon iti uneg ti Kapkapitan a mabalin a pagtalunan iti pagay ken dadduma pay a pang-agrikultura.

Mayorya nga umili iti munisipyo ti Dumalneg ket Indigenous Peoples (IP), isu a kangrunaan a dagdaga idi ket ancestral land dagiti IP iti Dumalneg. Ngem gapu iti panangaramid ken panangiyetnag ti gobyerno kadagiti linteg mainaig iti dagdaga (land laws), inut-inut nga adda dagiti nagpatitulo iti dagdaga da. “Impinget mi nga inlaban daytoy a communal farm gapu ta adda dagiti nababaknang nga indibidual a kayat da nga alaen daytoy a daga.” innayon ni Duyong.

Laksid iti Kapkapitan iti Dumalneg, adda pay nabatbati ken sumagmamanu a disso iti upland wenno akin-ngato a paset ken kabambantayan ti Ilocos Norte ti addaan iti komunal a pagtalunan a tartaripatoen dagiti kameng ti Sanjera ngem inut-inuten a mapukpukaw gapu iti pananggundaway dagiti nababaknang, negosyante, appo’t daga ken indibidwal a mangipatpatitulo ken agkalikagum a mangtagikua kadagitoy.

Iti rehiyon ti Ilocos, mabilbilang laengen ti addaan iti komunal a pagtalunan. Dagiti nalalawa a lugar a pagtaltalunan dagiti mannalon ket iggem dagiti sumagmamano a nababaknang idinto a mayorya kadagiti umili iti rehiyon ket marigrigat a mannalon ken awan iti bukod a talon wenno mangmangged talon da laengen.

(Bayat a sursuratek daytoy nga artikulo, maay-ayoak unay a makiis-istorya ken mangbuybuya kadagiti mannalon iti panagtalon da. Adda dagiti agraraep, agseksekka a babbai, agkulkuliglig, agar-arado. Ti panangaramid ko daytoy nga artikulo, numan pay saanak a nakatulong iti panagraep wenno panagsekka, daytoy laeng ti maipaay ko a tulong kadagiti mannalon iti Dumalneg tapno ipadanon iti nalawlawa nga umili nga uray pay narigat ti kasasaad dagiti mannalon ditoy a lugar ket adda pay laeng iti nabatbati a komunal a pagtalunan da ken bayanihan system, daytoy ket agserbi kuma a pagwadan dagiti dadduma pay a mannalon.) # nordis.net