Ni DONNA RABANG PETA
www.nordis.net

Agkalap, makitalon, agtrabaho iti construction, kadawyan a pangkabiagan ti maysa a mala-mangmangged, dayta met ti paggapuan ti pagbiagan ti pamilya ni Manong Rodolfo “Romeo” Narvasa mairaman dita ti ag-volcanize nga isu ti pagalaan na ti igatang ti mausar ken pang-eskuela dagiti annak da. Nakurapay ken simple a panagbiag.

Ni Anabel Narvasa, secretary general ti Timek ken Namnama dagiti Mangngalap iti La Union (TIMEK-LU) ti asawa ni Manong Romeo. Ti Timek-LU ket nakapauneg iti pangrehiyon nga organisasyon dagiti pesante iti Ilocos, ti Solidarity of Peasants Against Exploitation (Stop Exploitation), nakapauneg met ti Timek iti Pambansang Lakas ng Kilusang Mamamalakaya ng Pilipinas (Pamalakaya), nasyunal nga organisasyon dagiti manga-ngalap. Daytoy ket kameng met laeng iti Defend Ilocos Against Mining Plunder (Defend Ilocos), pangrehiyon a network kontra iti dadakkel ken makadadael a panagminas.

Ni Manong Romeo ket kameng ti TIMEK-LU, sipupuso nga inarakup na ti trabaho ni Anabel kas organizer iti komunidad ken iti intero a probinsya ti La Union. Kaaduan nga oras ni Anabel ket it-ited na iti organisasayon gaputa napateg ti TIMEK-LU iti pamilya da isu mas ni Manong Romeo iti mangtaming kadagiti annak da ken agtrabaho iti balay da. Ngem uray pay kasta, maikarigatan na a bingayen ti panawen na ken masango na latta ti mapan agkalap, makigapas, ag-volcanize, ken dadduma pay a pagsapulan iti pangkabiagan. No ti panawen a nawaya ni Anabel iti trabaho na, agdanggay da a dua a mangsango ti pamilya da. Kadagiti aktibidad ti Timek ken Stop Exploitation, makidardar-ay ni Manong Romeo no addaan isuna iti bakante nga oras. Sagpaminsan ket adda dagiti trabaho a maited kaniana maipanggep iti organisayon. Awan ti panagdudua wenno reklamo a makita iti panangipatungpal na iti maited kaniana a trabaho. Dakkel ti maitultulong ti pamilya ni Manong Romeo iti organisasyon a Timek, saan laeng a ni Anabel kas asawa na nu di ket kadua da pay no dadduma dagiti annak da a tumulong iti trabaho ti organisasyon da. Gapu ta kayat da met a maawatan dagiti annak da ti trabaho ti ina da, pasaray sumurot dagiti ubbing kadagiti aktibidad ti Stop Exploitation ken Timek.

Saan unay a managsasao, nasingpet ken responsable iti pamilya na, dayta ti gagangay nga ibaga dagiti kakabagian ken kaaruba da. Gapu iti nakurapay a kasasaad dagiti pesante, adda ti panawen a mapan isuna idiay Nueva Ecija tapno makigapas ken tumulong kadagiti kakabagian na iti talon da.

No panawen nga apan tumapog iti baybay tapno mapan agkalap, adda dagiti oras a maupay isuna gapu ta kurang pay ti makalap na para iti taraon ti pamilya na. Iti lugar da idiay Agoo, La Union ket kangrunaan a paggapuan ti pangkabiagan dagiti umili sadiay ket panagkalap. Nabayag nga aglaklak-am dagiti mangngalap iti kinarigat gapu iti epekto dagiti paglintegan mainaig iti panagkalap kas ti RA 8550 ken dagiti dadakkel a troll, bulibuli wenno large commercial fishing vessels ken sipud idi nangrugi ti panagminas ti Filmag Corporation iti magnetite.

Ti Philippine Fisheries Code of 1988 wenno RA 8550 ket naaprobran idi February 25, 1998 pabor kadagiti pangkomersyo wenno dadakkel a panagkalap nga iin-inot a mangparparigat kadagiti mangngalap. Ti RA 8550 ti nangiturong iti pribatisasyon kadagiti communal fishing grounds para kadagiti negosyante kas iti panagipatakder iti beach resorts, lapat wenno fish pens ken fish cages. Basar iti preliminary assessment ti Pamalakaya, daytoy a linteg ket nangited pay iti gundaway tapno makaserrek dagiti commercial fishing vessels uray pay iti uneg ti 15 kilometers a municipal fishing ground a para kuma kadagiti babassit a mangngalap ken umili iti igid ti baybay. Saan a nagserbi ti RA 8550 kadagiti babassit a mangngalap nu di ket nangpakaro pay iti nakakaskas-ang a kasasaad da. Laksid iti daytoy a linteg, adda pay dagiti municipal ordinances tapno iyemplementar ti panagsingir kadagiti mangngalap iti panagilako da iti makalapan da kadagiti pangpubliko a merkado. Basar iti testimonya dagiti kakadua ni Manong Romeo, manipud iti panangisanglad ti makalap da sakbay pay nga ipan da iti merkado, addan dagiti masingir ken bayadan da, sabali pay ti buwis wenno bayadan da inton makadanon daytoy iti merkado isunga awanen ti ganansya dagitoy, dakdakkel pay nga amang ti magastos da iti panangplete kadagiti produkto da.

Idinto a masagsagrap dagiti mangngalap kas kenni Manong Romeo ti epekto ti RA 8550, adda manen ti pangta iti biag da gapu iti panagsubli ti panagminas ti magnetite iti lugar da. Nagminas ti FILMAG (Philippines) Inc. iti igid ti baybay manipud La Union inggana iti Ilocos Sur idi 1964-1976 a nangakup iti 2M metric tons a magnetite sand a nagresulta iti panagsanud ken panagngato ti danum ti baybay kadagiti komunidad, nadlaw idi dagiti mangngalap ti 30m retreat nga addaan iti kaadalem a maysa a metro ken nakita daytoy iti uneg ti 67 kilomentro iti igid ti baybay ti La Union. Laksid iti panagsanud ti danum, nasagrap met laeng dagiti manggalap ti nadumaduma nga epekto ti panagminas ti Filmag kas iti panaglayos, panagbassit iti makalap, panagreggaay ken pannakadadael dagiti riprap iti igid ti baybay kas iti kapadasan ti pamilya Narvasa. Adda pay ti plano ti gobyerno nga aramiden ti Lingayen Gulf karamam ditoy dagiti coastal area ti La Union kas “no fishing zone” wenno marine protected areas idinto nga ituytuyang met ti gobyerno iti panangilukat dagitoy a lugar para iti panagminas ti magnetite. Laksid iti narisgo wenno napeggad a kasasaad dagiti mangalap iti panawen nga apan da iti tengga ti baybay, adu pay dagiti isyu a sangsangoen da. Dagitoy a pakaseknan da ket nabayagen a kunkundinaren dagiti pesante ken mangngalap karaman ditoy ti pamilya ni Manong Romeo a mangitantandudo iti karbengan da iti daga, pangkabiagan ken aglawlaw nangruna iti kabaybayan.

Maysa a pagwadan nga asawa ken ama. Uray pay iti tengnga ti nakaro a panaglabsing iti karbengan tao, ti asawa na a ni Anabel ket makasagsagrap iti pammutbuteng, intimidasyon wenno harassment, vilification nga isaysayangkat dagiti kameng ti PNP ken intelligence unit, saan pulos a _ pinagsardeng ni Manong Romeo ti asawa na tapno pumanaw iti organisasyon da iti kasta a kasasaad, mas pay tinulongan na ti asawa na a mangsango kadagitoy a pakaseknan.

Naipasngay idi December 12, 1966, maikauppat iti siyam nga annak da Loreto ken Sapia Narvasa, taga San Nicolas West, Agoo, La Union. Nakaturpos iti elementarya ngem gapu iti kinakurapay ti panagbiag ti pamilya ken nagannak kaniana saan a nakasagpat iti highschool. Tawen 2000 idi simrek kas miembro iti TIMEK. Naparaburan da iti innem nga annak kenni Anabel. Pimmusay isuna idi May 14 gapu iti disgrasya, madama idi a tartarimaanen na ti abung-abong a balay da gaputa kanayon daytoy a malayos ken agtedted ti bubong da iti panawen ti bagyo.

Gapu iti sipupuso a panangarakup na iti tignayan dagiti organisasyon ti mangngalap ken mannalon, rumbeng laeng a maikkan ti nangato a pammadayaw ken saludo kenni Kadua a Rodolfo “Romeo” Narvasa gapu iti panangipaay na ken saan a panangipaidam ti serbisyo na ken responsibilidad na iti pamilya ken organisasyon da. Iti daytoy, ipadanon ti Stop Exploitation, Defend Ilocos ken dagiti kameng dagitoy nga organisasyon ti nairut a pannakirikna iti amin a miembro ti pamilya ni Kadua a Romeo Narvasa. # nordis.net