Makadadael a panagminas, sinupiat dagiti umili ti Ilocos

4 MIN READ

By RODA TAJON
www.nordis.net

BANTAY, Ilocos Sur — Agarup tallo a gasut a kameng ti nadumaduma nga organisasyon ti umili, agtutubo, non-government institution, Local Government Units (LGU), academe, ken tattao ti simbaan ti nagkaykaysa tapno supiaten ti makadadael a panagminas kadagiti banbantay ken baybay ti Ilocos babaen iti naballigi nga Ilocos People’s Mining Summit.

Panggep ti Ilocos People’s Mining Summit, maysa nga inisyatiba ti Solidarity of Peasants Against Exploitation (STOP Exploitation), Save the Abra River Movement (STARM), Katinnulong Dagiti Umili ti Amianan (KADUAMI)-Regional Development Center, Solidarity of Ilocos Associations of Women (SILAW-GABRIELA) ken Ilocos Region Ecumenical Council (IREC), a pagkaykaysaen ti kalawaaan a bilang ti umili ditoy Region 1 tapno lappedan ken supiaten dagiti gandat dagiti lokal ken ganganaet a negosyante nga agminas kadagiti banbantay ken baybay ditoy rehiyon ti Ilocos.

“Bambantay ken Baybay, Salakniban! Agkaykaysa a Suppiaten ti Dadakkel ken Makadadael a Panagminas!”, daytoy ti tema ti Ilocos People’s Mining Summit a segun kenni Anabel Narvasa, Convenor ti Ilocos People’s Mining Summit, napintas a gundaway daytoy tapno maipakaammo a saan nga agulimek ti umili ti Ilocos a maseknan kadagitoy a plano dagiti dadakkel a kumpanya ti minas.

Kinunana a nabaknang dagiti probinsya ti Ilocos ti nadumaduma a mineral a kinabaknang. “Interesado la unay dagiti kapitalista kadagitoy a kinabaknang isu nga adu ti aplikasyon ti panagminas kadagiti baybay ken bantay dagiti probinsya ti Ilocos Norte, Ilocos Sur ken La Union.” Kinuna ni Narvasa.

Segun iti panagsukisok dagiti Convenor ti Ilocos People’s Mining Summit, adda ti nadumaduma nga aplikasyon ti minas kadagiti probinsya ti rehiyon ti Ilocos.

Addaan ti 7 nga Exploration Permit Application (EXPA) ti probinsya ti La Union, 11 met iti Ilocos Sur ken 20 iti Ilocos Norte. Sakop na daytoy nga aplikasyon ti 15 a munisipyo ti La Union, 22 a munisipyo ti Ilocos Sur ken 14 a munisipyo ti Ilocos Norte. Adda met laeng ti 3 nga Aplication for Mineral Production Agreement (APSA) diay probinsya ti Ilocos Sur, 13 sadiay Ilocos Norte ken 3 met laeng iti La Union. Nayon na pay, adda ti 8 nga Application for Financial Technical Assistance (AFTA) sadiay Ilocos Sur ken 4 met diay Ilocos Norte.

Naggapu ti Department of Environment and Natural Resources (DENR) Mines and Geosciences Bureau (MGB) dagitoy a datos. No gupgupen, agarup 21 a munsipyo ti Ilocos Norte, 26 a munisipyo ti Ilocos Sur ken 16 iti La Union ti maapektaran dagiti gamrud nga interes dagiti kumpanya ti minas.

Gamrud ken ‘agmauyong’ a kumpanya ti minas

Gapu iti minas, kinuna ni Narvasa, sagsagrapenen iti Kailokoan ti dakkes nga epekto ti panagminas. “Addu a talon ken pagnaedan ti napukaw gapu iti panaglayos nga epekto iti kinagamrud ken kinaagum dagiti kumpanya iti minas,” impalawag ni Narvasa ken imbingay na dagiti kapadasan dagiti umili ti Bauang, La Union, Sta. Cruz, Ilocos Sur ken Paoay, Ilocos Norte a naawanan ti pangkabiagan ken pagnaedan gapu iti offshore mining.

Pinasingkedan ni Windel Bolinget, pangulo ti Cordillera People’s Alliance (CPA) babaen ti keynote speech na nga “agmauyongen” dagiti kumpanya ti minas ken alipores da iti gobyerno no kasano da nga piliten nga iyawis ken akseptaren dagiti umili dagiti kinaulbodda.

“Nalawag kadagiti umili batay iti nabayag a kapadasan ken pakasaritaan nga awan pay nakita a ‘safe, responsible mining’ ditoy Pilipinas,” impalawag na ken imbingay na ti kapadasan ti probinsya a Benguet a no sadino ket nagsagaba ti nakaro nga epekto ti large scale mining.

Impagenetget pay ni Bolinget a mapunas dagiti komunidad a mapasamakan ti nasaknap nga offshore/magnetite a panagminas ken pati iti on-shore mining.

“Kasano ngay no matuloy a sumrek ken agminas dagiti dadduma pay a higante a mining TNC’s iti probinsya ti Abra, Mountain Province, Benguet ken Ilocos Sur? Kasano a kasaknap ti didigra saan laeng a dagiti komunidad iti kabanbantayan no di ket karkaro pay kadagiti adda iti igid dagiti karayan inggana’t baybay a paset ti Ilocos?” kinunana pay. Kabayatan na daytoy, imbingay na dagiti kumpanya ti minas nga addaan ti interes kadagiti probinsya ti BAMPIS kas iti Freeport Mcmoran/Phelps Dodge, Solfotara, Canex, Adanacex, Royalco, Nickel Asia/CEXCI, Vegan, Titan ken dadduma pay. Amin dagitoy ket ganganaet a kumpanya.

Segun iti panagsukisok ti Ilocos People’s Mining Summit, agarup $71 bilyon ti manamnama a maganansya ti gobyerno no mairusuat ti black sand mining. Sabali pay ti ganansya iti on-shore mining.

Kinaranggas ti estado

Kasilpo met laeng ti panagminas ti nasaknap a panaglabsing ti karbengan-tao, daytoy met laeng ti pinasingkedan ni Bolinget. “Where there is large mining, there is militarization resulting in systematic and massive human rights violations, encompassing both individual and collective rights of the people.”

Kinunana ken impaganetget na pay nga agserserbi kas “investment force” dagiti kumpanya ti minas dagiti kameng ti Armed Forces of the Philippines (AFP). Segun iti nakalap a datos ti CPA, naipwesto ti 503rd Brigade dagiti batalyon na kadagiti nasaknap ken agrurutap a mining applications.

“Kasano a mabigbig ken masurot iti karbengan ken husto a proseso ti Free Prior and Informed Consent (FPIC) no militarisado kadagiti komunidad?” impalawag na.

Iti daytoy a tawen, pinanawan dagiti kameng ti 503rd Brigade ti Ilocos ngem pimmakat met laeng ti baro a yunit a 703rd Brigade kadagiti probinsya ti Ilocos Norte ken Ilocos Sur.

Naggindeg dagitoy kadagiti ili nga addaan ti aplikasyon ti panagminas kas kadagiti ili ti Ilocos Norte.

Ridge to reef

Kinarit ni Bolinget dagiti nakipagpaset ti Ilocos People’s Mining Summit nga agkaykaysa iti amin a komunidad ti Ilocos ken Kordilyera gapu ta maseknan amin nga umili kadagitoy a rehiyon. “Maymaysa ti ecosystem tayo, mapagsilpo ti kampanya a ridge to reef, maymaysa a laban, komon a problema ken maymaysa a tarigagay.” Kinunana pay.

Iti pannakaangay ti Ilocos People’s Mining, kinuna ni Bolinget, ket ladawan a bumangbangon ti umili iti Ilocandia a lumaban kontra iti makadadael a panagminas.

“Nalawag a saan a pudno a pagdur-asan iti kaaduan nga umili ti Ilocos ti madama a panagminas, saandan a nalaka a maallilaw ken malokloko a kas iti panggepen dagiti kumpanya ti pagminasan ken ti gobyerno.” Kinunana a naindaklan nga akem a rupaken dagiti mangdadael iti ili ken masakbayan ti umili ken puonan iti naranyag a masakbayan.

“Rumbeng a salakniban tapno masalwadan ti bambantay, baybay, angin, ken daga ta isu met ti paggapuan ti pangkabiagan.” Kinuna ni Bolinget ken pinasingkedanna a rumbeng laeng a lumaban uray man pay agresulta daytoy ti panangbuwis ti biag para kadagiti namnama ti masak-bayan. “The land shall become even more precious when nourished by our sweat and blood.” Impaganetget na pay. # nordis.net