DARANUDOR TI ILOCANDIA | Alsa iti sao nga Ilokano

Ni SHERWIN DE VERA
www.nordis.net

UMUNA A PARTE

(Ipaayko ti espasio para iti artikulo ni Dr. Aurelio Agcaoili kasilpo ti madama a diskurso iti Ortografia ti pagsasao nga Ilokano. Ni Dr. Agcaoili ket mabigbig a mannurat ken propesor iti Ilokano Studies iti University of Hawaii Manoa.— SDV)

Itagbattayon iti bato: Nga idi Oktubre 18, 2018 ket nangrugin ti makunkuna nga Alsa iti Sao nga Ilokano.

Lawlawagantayo daytoy: a daytoy nga aldaw ket aldaw ti panagalsa dagiti Ilokano tapno iti kasta ket irupirda ti kalinteganda iti bukodda a lengguahe, panagirupir a kontra kadagiti minamaag nga aramid dagiti mangidadaulo koma iti pannakapabaknang daytoy a pagsasao ken aminen a pagsasao iti sibubukel a pagilian.

Iti daytoy nga aldaw, iti protesta dagiti mannurat, edukador, ken obrero a kultural idiay Department of Education Regional Office iti San Fernando City iti La Union, kinontra dagitoy ti maradiktador nga aramid ni Komision iti Sao a Filipino (wenno Commission on the Filipino Language) a mangipappapilit nga amin a pagsasao iti Filipinas ket surotenna ti inwayat daytoy a nailian nga ortografia.

Sipud pay inruar ti nasao a komision daytoy a nailian nga ortografia, nagprotestan dagiti adu a grupo, asosasion, individual, edukador, ken mannurat, ket imbagada nga iti kaso ti pagilian a Filipinas a markado iti padas iti diversidad, saan a mabalin a maymaysa laeng a hulma ti panagsurat ti masapul.

Basar nga adal ti rason ti kastoy a protesta ken panagkitakit: kada lengguahe ket addaan iti bukod a naturalesa, addaan iti bukod a panaggaraw, ken addaan iti bukod nga energia.
Dagitoy dagiti faktor no apay a saan a mabalin nga isuko lattan dagiti nagduduma a pagsasao iti pagilian iti kayat a mapasamak ti nasao a komision.

Karaman ti kastoy a protesta ti panangkuestionar dagiti Ilokano ti kualifikasion mismo ti komisioner a mangibagbagi iti sao nga Ilokano, ni Dr Purificacion Delima.
Kuna dagiti protestado nga awan kano met ti masnop a kabaelan ni Delima tapno ibagianna dagiti Ilokano ken ti pagsasaoda.

Iti napasamak a protesta, nagkaykaysa dagiti dimmar-ay nga Ilokano iti dida panangawat iti kasta a singasing ni Delima, ti komision, ken ti dadaulo ti komision, ni Virgilio Almario.
Kasta met a sinango ni Jues Joven Costales ti grupo dagiti adda iti komision tapno bagaanna ida a ti aramidda a panangipapilit iti kaykayatda ket awanan daytoy iti pagibasaran iti linteg.

Impalagip ni Costales a ti sao nga Ilokano ket addaan kadagiti sumagmamano a maus-usar ken produktivo nga ortografia, ket awan man a pulos panagrespeto ti komision kadagitoy.
Kasta met nga imbaga ni Costales nga importante a dumngeg ti komision kadagiti tao, kadagiti mannurat, ken kadagiti edukador nga addaan iti kasanayan iti nasao a pagsasao tapno iti kasta ket matinong dagiti rumbeng ken nainkalintegan nga aramiden.

Saan a kasla vulkan a bimtak daytoy a pasamak ti protesta.

Nangrugi daytoy iti awan a pulos a panangipirpirit ni Delima kadagiti merito dagiti agdama a produktivo nga ortografia ti lengguahe nga Ilokano.

Ketdi, nangbukel ni Delima iti bukodna a grupo a dagiti kameng daytoy ket awananda met iti kasanayan a masindadaan tapno koma ket makaaramidda iti nasaysayaat nga ortografia.
Iti pannakaiyetnag Akta Republika 10533, ti kabaruan nga inisiativa iti edukasion a ti maysa a kalat daytoy ket ti pannakaisubli dagiti dadakkel a lengguahe iti basar nga edukasion dagiti adalan, nagbalin a sentro ti atension dagiti problem ti ortografia ken dagiti kasapulan a babasaen.

Imbes koma a tumulong ti nasao a komision tapno iti kasta ket naannayas ti pannakaisayangkat dagiti alagaden ti linteg, sabali met ti sinango daytoy ket maysa kadagitoy ti kunkunada a “nailian nga ortografiaga.”

Panggep kano ti nasao nga ortografia ti “armonisasion” dagiti amin a lengguahe iti pagilian babaen iti panangsurotna iti maymaysa laeng a pagannurotan iti panagsurat.

Adu dagiti saan a namati iti kastoy a posision ti nasao a komision gapu iti masya nga agdadata a banag: agsabasabali dagiti 185 a lengguahetayo, segun iti kuentada ti Ethnologue. Ket kada lengguahe ket adda bukodna a wagas iti ortografia.

Iti agarup a tallo a generasion, natda ti sao nga Ilokano a sumursurot lattan iti kunkuna ti maiyet-etnag a paglintegan.

Iti naglabas a panawen manipud iti itatapog dagiti Castila iti Ilocos idi 1572, addan lima a panawen iti kastoy nga ortografia ket dua kadagiti maar-aramat iti akademia ket ti sursuroten ti Universidad ti Hawaii ken ti programa iti kohorte iti graduado a panagadal iti Ilokano iti Universidad ti Estado ti Mariano Marcos.# nordis.net

Share

Leave a Reply