Daranudor Ti Ilocandia: Apay a “rehimen US-Duterte” ti ipukpukawda? (1/3)

BY SHERWIN DE VERA
www.nordis.net

UMUNA ITI TALLO A PASET

Iti laksid ti okupasion ti China kadagiti isla idiay Kalayaan Group of Islands (Spratly) ken nasinged a relasion ni Presidente Rodrigo Duterte iti pagilian, apay a “rehimen a United States (US)-Duterte” latta ti linaon ti plakard ken pukaw dagiti aktibista?

Bayat iti panangkober ko ti naglabas a United People’s SONA idi Hulio 23 a naisayangkat iti Vigan City, adu dagiti umili a nangyegko a nangiyebkas iti kastoy a salusod.

Adda pay kameng ti lokal a radio a nagkuna nga ululawen laeng dagiti nagprotesta ti umili, saanda kano nga ammo ti saosaoenda ta saanen a US-Duterte, koma kano ket China-Duterte.

Ket gapuenta saan a mailaklaksid ti Ilocos iti Filipinas ken sagrapen met dagiti umili ti rehion ti ania man a patakaran ti gobierno kasilpo iti relasiontayo iti ballasiw-taaw, napateg nga ikkan atension ti naananay a panangamiris daytoy nga isyu.

Kuna ngarud dagiti siyentista – awan karbengam nga agsao no awan ti naananay a panagsukisok wenno konkreto a basaran. Daytoy a prinsipio ket maiyaplikar uray iti panangibingay ti opinion, aglalo no adda iti maisupadi a panagbuya a kayatmo a kurihiren.

Ti nabileg nga impluwensia ti US iti pagilian ket nagtaud ti direkta a panangkoloniana iti Filipinas ken nasinged a relasion manipud 1946 inggana ti agdama, aglalo iti tay-ak ti ekonomia ken militar. Iyununatayon a talantanen ti kasilpo ti relasiontayo iti benneg ti ekonomia kas kangrunaan a pundasion ti dadduma pay a ramen ti gimong.

Kas kadagiti naglabas nga administrasion, ti agdama a pundasion ti Philippine Development Plan 2017-2022 a “Build, Build, Build” ken ti kakuyog daytoy nga “hybrid public-private partnership” ket nakasangir ti konsepto ti “nawaya a linanakoan” nga itantandudo ti US. Nairut a sumursurot ti programa ken patakarantayo iti linaon ti Trade and Investment Framework Agreement ti Filipinas ken US a napirmaan idi Nobiembre 1989.

Nayon pay nga agbenbenepisio ti Filipinas iti Generalized System of Preferences (GSP) programs ti US. Ipapaay daytoy ti “nababa wenno zero” a taripa iti napili a produkto manipud iti pagiliantayo a sumrek iti US. Agarup 18% ti produkto nga eksport tayo iti US ti nakaraman iti GSP nga aggatad $1.59 billion iti tinawen. Sigud a karaman ti pagilian idi mabukel ti GSP idi Enero 1976 ken napabaro idi Marso itatta a tawen.

Kastamet a napateg a maipunto numanpay a karubatayo ti China, agtaltalinaed nga adaddu ti kaalyado ti US iti rehion ti ASEAN. Kumpara iti China, ti US ti addaan ti katulugan iti benneg ti ekonomia kadagiti karelasiontayo ti ekonomia kas iti Singapore, Indonesia ken Malaysia. Bayat nga agtaltalinaed a ti nainget nga alyado daytoy a Japan ti kadadakkelan ti ipapaay a pautang ken tulong iti pagilian.

Segun mismo ti NEDA, ti World Bank ken Asian Development Bank, nga idadauloan ti US ken Japan ti kangrunaan a nangipaay ti Overseas Development Assistance idi napan a tawen ken ti umuna a kwarto ti 2018.

Idi 2016 nakaawat ti $291 million ti Filipinas manipud ti US. Datayo ti kangatoan ti naawat iti 29 a pagilian iti Asia-Pacific ken maika-12 iti intero a lubong. Bayat nga idi 2017 ken tatta 2018, nakaawat ti pagilian ti $98 million ken $53 million, a maikalima a kadakkelan iti nadakamat a rehion ti lubong.

No idi 2016 ket kangrunaan a kapartner ti Pilipinas ti implementasion ket ti US Defense Department, iti 2017-2018 ti US State Department (USDS) ti dakkel ti inakemna. Ti USDS ti mangisigsigurado ti proteksion ti interest ti US babaen iti negosasion ken panangimpluwensia iti paggannurutan dagiti pagilian. Ti USDS ti mangmangted singasing ken panagbuya iti rumbeng nga addang ti US kadagiti paspasamak ken kasasaad iti pagilian nga addaan interes wenno relasionda.

Segun iti World bank, bayat ti panagtugaw ni Duterte idi 2016, ti Japan ($11.67 million) ken US ($8.67 million) ti umuna ken maikadua a partnertayo iti linakoan (trade partner for import and export) bayat a maikapat ti China ($6.19 million). Iti tawen 2017 ken 2018, numanpay signipikante ti ngimatoan ti import manipud iti China, agtalinaed a ti Japan ken US ti adda iti uloan.

Kadaytoy lang August 6, inpablaak ti gobierno a maikatlo ti Pilipinas kadagiti exporters ti ‘manufacturing service’ iti lubong segun iti World Trade Organization. Aggatad ti $2.77 bilion dagitoy a produkto a kangrunaan a mapmapan iti pagtagilakoan ti Japan ken US.

Malaksid kadagitoy, signipikante ti kontribusion dagiti paw-it a doliar manipud US a dumanun ti 5.5% idi 2017. Kastamet nga adu kompania iti benneg ti Business Process Outsourcing (BPO) ket naggapu iti nasao a pagilian. Segun ti Philippine Statistics Authority dakdakkel nga amang ti naaprubaran a panagpuunan iti Filipinas iti 2017 manipud ti Japan (30.3%) ken US (8.3%)kumpara iti China (2.2%).

Basar kadagitoy, nu ikumpara ti interes ti Filipinas iti ekonomia, adadda nga ti US ti nairut ti impluwensiana kumpara iti China. Maiyarig daytoy iti baet ti maysa a natangkenan a kayo ken ti tumantanor pay laeng a mula.

Daytoy ti rason nu apay nga awan dua-dua nga indiaya ni Duterte iti panagsabatda ni US President Donald Trump ti panangbukel ti ‘economic partnership’ iti laksid ti awan sarday a panangbabalaw ni Duterte iti US. # nordis.net

Click here for second part

Share

Leave a Reply