Daranudor ti Ilocandia: Ti palso a konsepto ti padanum ken pautang ti China

BY SHERWIN DE VERA
www.nordis.net

Kuna dagiti opisial ti National Irrigation Administration (NIA) a nakipagpaset iti naangay a public hearing kasilpo ti Gregorio del Pilar Impounding Project (GDPIP) idiay Salcedo, Ilocos Sur idi Hunio 27 a ti proyekto ket paset ti serbisio publiko ti gobierno. Inyarigna daytoy iti konstruksion ti kalsada nga uray awan kano ti nalawag a pagganaranna ket ipaayna iti umili ken iti panagdur-as ti gimong. Ngem saan pay a nalnalpas ti aktibidad ket naglikudanen ti ahensia ti kunkunana a “serbisio publiko”.

Nalabusan ti pudno a gannuat ti NIA babaen ti sinao ti mangidadaulo ti opisina iti probinsia a ni Engr. Adriano Amano. Kinunana a masapol nga adda ti power generation-na tapno maaprubaran ti proyekto ken maabrut ti gastos ti gobierno.

Napateg ti naun-uneg a panangamiris iti daytoy a sinao dagiti opisial ti NIA – iti tukad ti agdama a patakaran ken iti benneg ti relasiontayo iti China, partikular kadagiti proyekto nga imprastraktura a ponduan ken posible nga ipatungpal dagiti kompania iti konstruksion dagiti Chinese.

Malaksid ti GDPIP, adda pay ti Ilocos Norte Stage 2 Irrigation Project (INIP-2) iti sidong ti “Build, Build, Build” ti administrasion a Duterte. Ti dua a proyekto ket paset ti walo a prayoridad a proyekto ti NIA a maponduan manipud iti P348 bilion nga inkari ti China para iti nadumaduma nga imprastraktura.

Aggatad ti P3.8 bilion ti GDPIP bayat a P15 bilion met ti INIP-2. Basar iti disenio, agpada a mangaramat ti dadakkel a penned (large dam) ti dua proyekto nga addaan hydropower plants. Panggep a mapasayakan ti GDPIP ti 5,000 ektaria iti lima a munisipio ti Ilocos Sur bayat a kabaelan met ti INIP-2 ti 14,000 ektaria iti Ilocos Sur, Ilocos Norte ken Abra. Panggep ti NIA a maaramid ti pinal a disenio (detailed engineering) dagitoy itatta a tawen ken mairugi ti konstruksion inton 2019.

Malaksid kadagitoy, adda pay ti uppat a panggep a maipasdek a hydropower plant a nakasilpo iti pasilidad ti padanum — iti Ilocos Trans Basin idiay Quirino-San Emilio, Ilocos Sur ken ti 5.90 megawatts iti Solsona-Nueva Era NIS, 11MW iti Madongan 1 ken Madongan 2 iti Nueva Era idiay Ilocos Norte.

Ti pannakadutok ti NIA kas maysa a Government-Owned and Controlled Corporation (GOCC) ket maipakpakita a namnamaen ti gobierno nga agganar daytoy kadagiti pasdek ken pasilidad para iti irigasion nga imbangonna.

Panawen pay ti diktaduria a Marcos idi irugi ti NIA nga aramaten ti potensial dagiti pasilidadda para iti hydropower. Segun iti Presidential Decree 552 nga inyetnag ti napatakias a diktador a Marcos idi Setiembre 1974, rebbengen ti NIA a gun-oden ti kamayatan a panangaramat kadagiti waig ken karayan (water resources) a kangrunaan para iti padanum ken sumarsaruno, para iti panangpartuat ti kuriente.

Tapno maipatungpal ti ‘hydropower iniative,’ inruar daytoy ti Memorandum Circular No. 55-2011 a naglaon ti tarabay ken annuruten para iti mini-hydropower plants kadagiti pasilidad ti padanum nga imatmatonan ti NIA.

Iti 7-Point Program a nabukel ti ahensia idi 2015, naikkan talmeg ti ‘corporate financial stability’ kas maysa a GOCC babaen ti panangpadur-as ti koleksion ti ISF, panangilako ken panangipaabang kadagiti pasilidad ken panangipatungpal iti ‘hydropower program’ ken panagrebisa kadagiti agdama a katulagan kasilpo daytoy.

Sakbay ti 2018 ken ti Free Irrigation Law, impabaklay ti gobierno iti mannalon ti agarup 50% ti pondo ti NIA nga agtataud iti Irrigation Service Fee (ISF). Itatta ket naisardengen daytoy (malaksid kadagiti addaan walo nga ektaria a daga), nayon a gapu ti kinakurang ti maipapaay a pondo ken gapu iti korapsion iti uneg ti ahensia. Nagbalin a kangrunaan a turungen ti ahensia ti panangipaabang kadagiti pasilididad kadagiti pribado a kompania ti enerhia tapno makapartuat ti pondo.

Ti kaipapanan daytoy ket ti panangipursige ti ahensia iti panangibangon kadagiti pasilidad a mangaramat ti dadakkel/nangangato a penned tapno mabaelanna a patarayen ti turbina. Kasta met a puersado nga umutang ti gobierno tapno ponduan dagitoy a dadakkel a proyekto.

Iti agdama, ti China ti kasingedan a pagilian iti panangipaay iti pautang. Kuna mismo ni NEDA Secretary Ernesto Pernia, ti utang nga ipaay ti China ket addaan 2-3% kababaan nga interes kumpara iti 0.25-0.75% nga ididiaya ti Japan.

Malaksid iti nangato nga interes, nagbalinen a kadawyan a paset dagiti pautang ti pagilian ti iseserrek dagiti kompania ti Chinese para iti panangibangon kadagiti imprastraktura ken panangsuplay ti ramit para iti proyekto. Nalawag a pagarigan ti problemado a Banaoang Pump Irrigation Project a pinonduan ti China ken kinontrata ti China CAMC Engineering Co. Ltd. Panggep daytoy a padanuman ti nasurok 6,300 ektaria a kadagaan ngem iti agdama ket nakurang a 900 ektaria laeng ti mapaspasayakanna. Daytoy met laeng kompania ti mangipasdek ti P4.37 bilion a Chico River Pump Irrigation Project idiay Kalinga a pinonduan ti China.

Ti nangato nga interes ket maysa nga alinuno a mangilumlom iti pagilian iti utang. Ti nakaam-amak ket nakasilpo daytoy nga utang iti ‘debt-to-equity’ ken ‘resources as collateral’ ti China. Kayat a sawen daytoy a no marigatan wenno saan a makabayad ti Pilipinas iti utang, agbalin a kasukat dagiti naipasdek a pasilidad a pinonduanda wenno aramaten dagiti Chinese ti natural rekurso ti pagilian.

Gapu iti panangimanehar kas negosio ti maysa a batayan a serbisio para iti gimong, itunda dagitoy a proyekto ti parikut saan laeng iti ekonomia no di ket karaman ti pannakaikabil iti peggad ti soberania ken patrimonia ti pagilian. # nordis.net

Share

Leave a Reply