Daranudor ti Ilocandia: Penned iti Salcedo, para iti siasinno?

Ni SHERWIN DE VERA
www.nordis.net

Nabara nga isyu iti agdama ti panggep ti National Irrigation Administration (NIA) a mangipasdek ti dam iti Karayan Buaya. Agdama a nakasarang iti isyu ti kinapateg ti irigasyon kas ramen ti panangpadur-as ti agrikultura ken seguridad ti makan. Kastamet ti karbengan ti umili, partikular dagiti nainsigudan nga umili iti Salcedo ken Del Pilar, a mangikeddeng ti panagdur-as basar iti bukodda a pannirigan ken partisipasyon ti panagdesisyon kadagiti banag a pakasaseknanda.

Segun iti maysa nga opisyal ti NIA, maysa ti Gen. Gregorio Del Pilar Impounding Project a tinudo ni Rep. Eric Singson a mapundoan ken rumbeng a matuloy a proyekto. Inkeddeng daytoy ti ahensia ken ti Regional Development Council ti Region 1 kas maysa kadagiti kangrunaan a proyekto para iti panagdur-as ti agrikultura ti probinsia. Iti bangirna, supsupiaten met daytoy dagiti agindeg ti Salcedo ken Del Pilar, dagiti opisyal ti dua nga ili, ken mano nga organisasyon. Para kanyada, adaddu ti maited a peggad ti istruktura ngem ti ibagbaga a benepisyo ti gobierno.

Basar iti dokumento ti ahensya, naiyaramid ti feasibility study ti proyekto idi 2014. Inaprubaran daytoy ti screening committee ti opisina idi Agosto 2016. Napabaro ti dokumento tapno mainayon ti pangekonomiya nga aspeto ken inaprubaran ti RDC-1 idi Marso ti agdama a tawen. Idi agdama, kidkidawen ti NIA Region 1 ti panangaprubar ti Board of Directors ti ahensya ti proyekto ken panangiendorso daytoy iti National Economic Development Authority.

Panggep daytoy a mangpasayak ti 5,000 nga ektarya iti Candon City, Galimuyod, Salcedo, Sta. Lucia ken Sta. Cruz. Basar iti disenio, masupusupan ti padanum ti 20 a komunal nga irigasyon kadagiti nasao a lugar babaen ti 11.40 kilometro a canal daytoy. Maaramat pay ti P3.4 bilyon a pasilidad para iti panangpartuat ti enerhiya, aquaculture, flood control ken pagsupusop ti danum ti Candon Water District. Karaman ti nasao a balor ti proyekto ti P27.94 milyon a gastos para iti pananggatang kadagiti maapektaran a dagdaga ken panangiyalis kadagiti maapektaran nga agindeg.

Nabayagen a kiddaw dagiti mannalon ti probinsia ti panangpadur-as ti serbisyo a padanum. Aglalo itattan a libre ti padanum dagiti nababbaba ngem walo nga ektarya ti taltalonenda, adun ti mayat a mangaramat dagiti national irrigation systems. Isunga iti maysa a benneg, agparparang ti proyekto a pabor kadagiti mannalon.

Ngem napateg iti ania man a proyekto a maikkan konsiderasyon ti panagbuya dagiti apektado a komunidad. Partikular iti panangikabil ti kastoy kadakkel a proyekto nga irigasyon, masapol a ti tunggal tukad ti panagplano ket addan partisipasyon ti apektado ken agbenepisyo nga umili. Masapol a maisigurado a ti disenyo ket natalged, episyente ken akseptaren dagiti maseknan. Adu dagiti kapadasan a gaputa saan a maikan konsiderasyon dagiti panagbuya ken nabaknang a kapadasan dagiti mannalon a panggep a maserbisioan ti padanum ket agmurdong daytoy iti palpak a disenyo ken sebisio, ken pannakadidigra dagiti asideg a komunidad.

Adun dagiti kapadasan ken panagsukisok a mas sustenable ken paborable iti aglawlaw dagiti tukad komunidad nga irigasyon wenno communal irrigation systems. Napaneknekan daytoy uray kadagiti manon a munisipalidad iti probinsia. Iti bangirna, adu kadagiti dadakkel a pasilidad ti irigasyon kas koma iti Banaoang Pump Irrigation System nga saan nga episyente nu ikumpara ti aktwal a mapasayakan ken ti kabuklan a gastos iti panangmentinar.

Kalaksidan ti nasao a konsiderasyon, nagbalinen a gundaway dagiti kastoy a proyekto iti korapsyon dagiti buklis a pupolitiko ken kontraktor. Kuna mismo ti maysa a panaggadal ni Cristina David para iti Philippine Institute of Development Studies “actual cost of irrigation is usually increased by corruption” (ti aktwal a gatad ti irigasyon ket kadawyan a dumakkel gapu iti korapsion).

Ngem ti maysa a nalawag a galad ti proyekto ket ti panangipaay ti pasilidad tapno maallukoy ti pribado a sektor a agpuunan para iti maysa a power plant. Kayat na saoen, naikkan talmeg ti panangited konsiderasyon para iti dadakkel a negosyo.

Napateg ti padanum, kastamet ti panagited ti naananay nga atensyon iti rikna ken panagbuya dagiti umili a maapektaran. Iti kastoy a kasasaad, rumbeng nga ited ti gobierno ti amin a konsiderasyon kadagiti agindeg. Masapol nga adalen daytoy dagiti dadduma pay a pamuspusan a maipaay ti usto a serbisyo a kidkidwaen dagiti mannalon nga awan iti intarda ti madidigra.

Kamaudianna, saan nga agturong iti panagdur-as ti kaawawayan ti ania man a proyekto no saan daytoy a risuten dagiti kangrunaan a problema iti lugar. Mapukaw ti serbi ti irigasyon no kadakkelan a paset dagiti mapasayakan ket daga laeng ti manmano nga indibidwal. Kastamet nga saan nga agresulta ti nayon a pastrek ti libre nga irigasyon no ngumatngato met ti abbang iti daga. Paset ti kabuklan nga addang dagiti imprastraktura para iti padanum iti panangingato ti kasasaad ti panagbiag dagiti mannalon, ngem kagiddan koma dagitoy ket ti panangipaay ti pudpudno a reporma ti daga ken naananay a tulong tapno ibaba ti gastos ken ipangato ti mekanisasyon iti produksion.# nordis.net

Share

Leave a Reply