Ti mani ken ti dangadang dagiti mannalon ti Ilocos Sur (3/4)

Ni SHERWIN DE VERA
www.nordis.net

MAIKATALO A PASET
Click here for the first part
Click here for second part

Kabayatan ti sinnukat ti kapanunotan, kinapatangmi ti sumagmamano a mannalon iti igid ti multi-purpose hall. Sinalusodmi no annamunganda ti palawag dagiti konsehal.

Para kadakuada, narigat nga akseptaren ti kunkuna dagiti opisyal. Kinunada, “Apay a kasapulan pay nga adda mangidanon ti reklamo ket inkeddeng ti munisipyo a mani ti One-Town-One-Product (OTOP) ti ilimi?” Isu a masdaawda no apay a kasla saan unay maik-ikkan ti importansya dagiti mannalon ti mani iti munisipyo ken probinsya.

Iti benneg ti lokal a gobyerno, kinuna ni SB Rex Costales, “Maiprom-promote met ti produkto a mani ti munisipyo gapuanan ta isu ti OTOP nga ipagpagna ti Metro Luba Coconut Farmers Cooperative. Isuda ngamin ti addaan makina a pangproseso ti peanut butter ken dadduma pay.”

OTOP ken PDRP

Ti OTOP ket maysa a programa iti sidong ti Department of Trade and Industry (DTI) para kadagiti babassit a negosyo (micro, small ken medium-scale enterprises) tapno mapadur-as ti lokal nga ekonomiya. Dagiti produkto a maipauneg ditoy ket maipaayan ti tulong manipud iti DTI. Tumulong met ti DTI a mangbirok kadagiti mabalin pay a pagaramatan ti pondo.

Malaksid ti pannakaikeddeng daytoy nga OTOP, naamuanmi a karaman ti mani kadagiti produkto nga agrikultural a nakalanad iti Provincial Commodity Investment Plan (PCIP) ti Ilocos Sur. Babaen ti nasao a plano, nairaman dagiti proyekto kasilpo ti produksyon ken produkto manipud iti mani kadagiti naponduan iti uneg ti Philippine Rural Development Project (PRDP) ti Department of Agriculture. Ti proyekto ket pinonduan ti World Bank ken nagrugi idi 2013 ken agleppas ita a tawen.

Panggep ti nasao a programa a nayonan ti pastrek dagiti mannalon iti 30% babaen dagiti maipaay a proyekto.

Idi 2015, naikeddeng ti pannakapondo ti Peanut Enterprise Development Project. Aggapu ti pondo iti World Bank ti 60%, iti probinsya ti 20% ken manipud iti mangimplementar ti proyekto ti 20%. Ti lokal a gobyerno ti Sta. Lucia ti nangiyuna ti konsultasyon ken panangaramat ti proyekto kas kangrunaan nga agmulmula ti mani iti Ilocos Sur.

Ngem iti laksid ti pannakadutok daytoy nga OTOP, saan a nakakaskasdaaw ti panangbaybay-a wenno bassit a tulong nga ipapaay ti LGU. Naparang daytoy a parikut iti mismo kinontrata a panagsukisok ti DTI idi 2010 tapno usigen ti kinaepektibo ti programa. Segun ti nasao a panagadal, maysa kadagiti kalatakan a rason ti kinakurang ti suporta ti LGU ken ti saan a pannakagun-od iti namnamaen a benepisyo manipud iti programa.

Serbisyo ti kooperatiba

Ti Conconig East Farmers Multi-purpose Cooperative (CEFMPC) ti nagbalin a kwalipikado a makaawat ti pondo para iti Integrated Quality Peanut Seed Production and Farm Service Enterprise iti munisipyo. Naipaayan daytoy ti P1.9 milyon a pondo manipud iti PRDP a pinanggatangda iti traktor ken lugan nga ipapaabangda iti agdama.

Iti pannakiyumanmi kenni Emerlina Chan, mangimanmanehar ti CEFMPC, imbingayna a nangatngato iti P1 ti pananggatangda ti mani. Mabalin pay nga aramaten ti mannalon ti traktor ken lugan ti kooperatiba a nalaklaka ti abang kumpara kadagiti pribado.

“Agpautangkami met ti mausar a bin-i. Iti agdama, P40/kilo ken bayadanda kalpasan ti lima inggana innem a bulan. Adda met mainayon a P5/kilo iti innalada bayat a nalaklaka met iti P0.10/square meter iti agdama a singir iti abang ti traktor,” palawag ni Chan.

Idi napan a tawen, nangipaay met ti P300,000 ti probinsya ken Department of Agrarian Reform iti Metro Luba Coconut Farmers Multi-purpose Cooperative, maysa pay a kooperatiba iti ili. Daytoy ket para iti micro-finance ken crop production assistance. Ti kooperatiba ti maysa kadagiti aggatgatang ti mani ken mangparpartuat kadagiti peanut food products kas ti polvoron, peanut butter ken peanut brittle.

“Pudno nga adda dagiti naipaay a pondo ken tulong manipud iti gobyerno. Adda ti maal-alami manipud iti kooperatiba gapu kadagitoy ngem saan nga umanay ken saan met marisut dagiti kangrunaan a parikutmi kas ti panagsanggir ti kaaduan iti utang, ‘diay panangswitik dagiti komersyante ken nangato nga abang ti daga,” kuna ni Manong Romy.

Mekanismo ti implementasyon

Ti kinaawan ti business permit dagiti aggatgatang ti mani ti dinakamat dagiti opisyal ti munisipyo idi maited kadakuada ti gundaway nga agsao.

“Awan ngamin ti ikastami a mangkita kadagiti buyers ta saanda met a rehistrado. Koma ket mangalada ti business permit tapno iti kasta adda mabalinmi a sanction kaniada no adda ti agreklamo, mabalin a saandan maikkan ti business permit no kasdiay,” kinuna ni Valdez.

Numanpay adda panangbabalaw dagiti lider-mannalon iti imbaga ti konsehal, nakisinnabatdan a ti panagparehistro ti buyers ti maysa kadagiti maaramaten a pamuspusan tapno maipatungpal ti tulagan.

Insingasing ni Jun Gomintong, mannalon ti mani ken dati a punong barangay ti San Pedro a maikabil ti pagalagadan ti panagited ti business permit kadagiti komersyante ti mani ti panangsurotda iti linaon ti memorandum of agreement (MOA). Kasta met ti panangipakaammo ti dua a konsehal ti resulta ti tungtongan kadagiti kaduada iti konseho ken kadagiti kapitan. Sinuportaran met daytoy dagiti padana a mannalon.

“Mangrugi no bigat, kitaenmin amin a buyers no adda ti permitda ken paset dayta ti panangibingay ti linaon ti MOA tapno maipalagip a rumbeng sumurotda,” kinuna ni Manong Romy, sana minandaran dagiti tanod nga kitaen ti amin a sumrek nga umay aggatang ti mani.

Iti pannakiyumanmi kenni SB Costales tallo aldaw kalpasan ti dayalogo, impakaammona a natratar dagiti indatag dagiti mannalon iti regular a sesyonda idi Marso 19.

“Inreportmi iti sesyon diay nagpapatangan, addan ti sumagmamano a buyers nga immay nangala ti business permit. Dagiti saan nga immay nagkaykaysaanmin a maikkanto ti notice babaen kenni mayor. Ti laonen to ti notice ket diay panangalada ti permit ken probisyon ti MOA,” kinunana. # nordis.net

Share

Leave a Reply