Diaries from the field: Napattopattok

Ni DONNA RABANG PETA
www.nordis.net

Maymaysa a sitio ngem nawarawara ti nakaitakderan dagiti kabalbalayan. Agiinnaddayo ken nadisso-disso ngem naaripuno ken nadagup kas maysa a komunidad. Napattopattok kas kuna dagiti sumagmamano nga Ilokano. Daytoy ti ladawan ti Sitio Mamaga, Poswoy, Balbalan, Kalinga. Maysa kadagiti lugar a pagnanaedan dagiti kakabsat nga i-Poswoy.

“Nabaknang kayo ditoy ta adu ti unlimited bateled (mountain) ken payawyo,” kunak kadagitay naanus a nangkuyog kadakami a nagna iti foot trail. “Wen sis, saanmi kasapulan ti gumatang ti bagas a mailuto pati masida a nateng ken prutas awan ti problemami,” kuna ni Manang Ruby.

Nabannog dagitay kakaduami a nagna, kas kaniak dayo wenno sangaili kami laeng iti daytoy a lugar.

“Bakit kaya may mga tao na tumira dito sa napakaliblib na lugar?” saludsod tay maysa a kaduami. “Aba, ewan! Tanungin mo sila hindi naman ako tagarito,” insungbat ko nga inkatawa.
No dadduma saan a maliklikan ti agsaludsod, “Apay nga adda dagiti tattao a kaykayatda ti agnaed iti sulsulinek ken kabambantayan a lugar?”

“Ang tanong… ikaw, bakit ka nandito sa liblib na lugar at anong pakay mo rito?” inyangaw ko. Nagkatawa, “pumunta ako dito dahil may misyon tayong mga church people dito.” Nabaelan na pay laeng ti simmungbat uray padak nga umanangsab ti bannog na a simmang-at.

Nagrigaten aya ti kurang ti height na, saan a dagus a maibaddakaw ti saka no adda ti layawen a danum iti karayan. Ibiruk pay iti naas-asideg a bato a mabalin a pangibatayan. Narigat a makalay-at dagiti nangato a lag-igan (fence to keep livestock in particular areas in the mountains), nangruna a narigat nga i-askaw ti ikí iti foot trail nga halos kabalyo laeng ti maka-askaw gapu ta awan ti agdan iti dalan. (Iki – termino ti i-Kalinga iti saka wenno gurong).

“Imbag laengen sis ta saan ka a nagsuot ti parda!” inkatawa tay taga Kalinga a kaduami. (Parda – skirt). “Wen ngarud! Kitaem a dagita kadua ta a sumangsang-at, lulunan ken alipuspus da ti makita pati pay dayta nasilap a lulunan dayta kadwa tay a padi!” Naggigiddan da a nagkakatawa.

Sinang-at mi ti bantay iti sub-sitio a Ginginubat kalpasan daytoy, insarunomi a linikos dagiti dadduma pay a sub-sitio ti Mamaga (Mamaga proper, Pa-o, Seklang ken Babayngan). Nagpaut kami ditoy iti lima nga aldaw. Nasurok kumurang 30 minuto ti mapagna sakbay a madanun dagiti dadduma a clusters ti balbalay. Adda pay ti maysa a sub-sitio ket maysa nga oras ti napagna.

Binisitami dagiti pamilya ken binalaybalaymi kas paset ti trabaho ti misyonero iti kaaw-awayan. Agmisa uray pay no dua laeng ti balay iti kada maysa a cluster. Saan kami a narigatan iti panagbalay-bbalay gapu ta adu dagiti nagboluntaryo a nangkadua kadakami nangruna dagiti aktibo nga agtutubo.

Kabayatan ti panagmeryendami iti maysa a balay, sinalusod ko ti agtagibalay, “Manang, apay kano a ditoy kayo sulsulinek ti kabambantayan a nagipatakder ti balay?” Simmungbat ni Manang, “hindi kami pupunta sa Baguio na magpatayo ng bahay doon kasi wala kaming raramutin (kakainin) doon. Hindi namin alam ang kuarta kasi hindi mi kailangan ang kuarta dito.” Dumdumngeg diay kaduami, nga isuna koma ti rumbeng a mangsaludsod.

Simmungbat met ni Manong Alex (maysa kadagiti umili iti Mamaga). “Ditoy kami laeng met a mabalin nga agitakder ti balay ta digitoy a bambantay ti impatawid kadakami dagiti kapututanmi nangruna dagiti nagannak kadakami. Awan met ti sabali pay a lugar a libre a mabalin mi a pagitakderan ti balay no saan a ditoy. Napateg unay kadakami daytoy a lugar ta sayang met dagiti nagbannugan dagiti nangipatawid kadakami.” Nakatunganga a dumdumngeg dagiti kakaduak.

Nalagip ko daydi imbaga ni Manang Janet kaniak idi adda kami pay idiay Sitio Capaz, “agi-innadayo ti balbalaymi tapno maisigurado a maprotektaranmi dagiti bantaymi tapno saan nga alaen ti sabali, ken mas ad-adu ti ma-apitmi a makan no agi-innadayo kami. No agi-innasideg ken adu kami adda ti tendensiya nga agi-innagaw kami iti maapit ken makan, isuna nga mas maymayat no agi-innadayo ti balbalaymi.”

Nawarawara ngem maymaysa a gimong, maymaysa ti panunot ken tarigagay dagiti umili. Nupay agi-innadayo wenno napattopattok dagiti balbalayda maymaysa laeng ti paggep da, ti mangsalaknib kadagiti gameng nga impatawid dagiti kaputotanda. Uray pay no munsulsulyok si kakadkadyoan (naisuksok wenno nailemmeng kadagiti kakaykayoan) ti balbalayda, nalatak a makita ti panagkaykaysada babaen ti panangtaripato iti komunidad ken identidad da kas tribu nga i-Poswoy ken i-Kalinga.

Sakbay kam a maturog iti rabii kinunak, “satisfied tayo met siguron idiay sungbat da manang ken manong idiay saludsod tayo?” Approve! naggigiddan da a nangipukkaw. Oras nan tapno maturog! # nordis.net

Share

Leave a Reply