Diaries From The Field: Bamboolance

Ni DONNA RABANG PETA
www.nordis.net

No addaka iti syudad ket kasapulan a dagus a maitaray iti ospital ti pasyente, adda mabalin a mausar kas ti ambulansya, iti english “Ambulance.”

Bayat ti kaaddami iti misyon kadagiti kakabsat a taga-Kalinga iti panawen ti Nangina nga Aldaw (Holy week), sinarungkarannak ‘tay sakitko nga hyperacidity ken allergy! Pounayen kabsat, ta dandanin awan pagtubuan ‘tay ratunok ti allergy gapu iti kanayon a pannangan ‘tay nagimas nga idasdasar daytay pamilya a nangpasangbay kadakami – manok, pato, bulong ken bagas ti aba, ken adda pay naminsan nga inlutomi ‘tay sardinas a balonmi, naigisar iti ubog ti ratan! Anibong sa ti awag dagiti dadduma? Adu ti kakastoy a masida ditoy Kalinga! Naimas ti masida ngem unayen ti imas met tay gatel ti allergy-kon!

Saan laeng a siak ti nakapadas ti allergies no di ket pati payen dagitay kakaduak a mamadre ken ‘tay kakaisuna a padi a kaduami ket nag-allergy metten gapu dagitay insekto a kimmagat kaniada. Nagang-angawkami pay a nangibaga, dakami ‘tay Team Kagid! Kagid, pagsasao ti Bicolano a kayatna a sawen ket kudkod wenno gudgod. Ngem awan ti reklamo ta naimas met gamin ti mangan ken agpaspasiar iti bambantay ken taltalon nga ayan dagitay insekto iramanmo payen ‘tay alimatek a kasla Dracula a mangsepsep iti dara.

Gapu ta naibusen daytay balonmi nga antihistamine nagsaludsodak kadagitay kaarruba no adda ngata aggapu idiay Tabuk ta agpagatang ti agas. Ngem bayat nga ur-urayenmi ti sungbatda iti text, napan ‘tay guidemi idiay Barangay Health Center, nagna pay piman iti maysa nga oras. Nagsubli, “dyphenhydramine laeng kano ti adda nga agasda, naibus pay dagitay dadduma nga agasda,” kinunana. Sige manang, saan lattan ta amangan no adda pay mas agkasapulan idiay agas, iyuraytayo lattan no adda sungbat aggapu iti Tabuk,” kinunak.

Saanak pay laeng a nangan kadagitay naiimas nangruna dagiti mangpakaro ti allergy. Saba ken innapuy laeng. Ngem naimas latta ‘tay asin ken saba ta nadumaduma a klase ti saba ti adda a maala iti uma! “Iwas-iwas muna mga kapatid, baka ‘pag lumala ay ma-bamboolance tayo,” kinunak kadagitay kakaduak a puro Tagalog speaking.

Bamboolance, pagsasao dagiti taga-Kalinga nangruna dagiti agnanaed iti nasulinek a lugar, dagitay saan a madanon ti lugan kas iti Poswoy, Balbalan, Kalinga. Usarenda daytoy a pangiluganan kadagiti pasyente a kasapulan a maipan idiay health center wenno iti ospital. Usarenda met laeng daytoy a pangiluganan kadagitay maiyawid a natay. Italida diay agsinnumbangir a pungto ti ules iti paatiddug a kawayan sada paiddaen ti pasyente idiay ules a kasla indayon.

Idi nabayag a tiempo, idi kaubingko adda met laeng ti kakastoy a nariingak nga aramid dagiti Ilocano. Amaka wenno indayon ti ar-aramatenda idi a naaramid iti ratan wenno kawayan, italida met laeng iti kawayan ken bagkaten ti dua a tao.

Napankami nagpasyar iti pagtaenganda Ading Baguling iti Sitio Capaz, Poswoy. Adda tallo nga annakda, asawana ni Celma, maysa a maestra ken masikog. Ni Baguling ti agawir kadagiti annakda no mapan agisuro ni Celma. Naistorya ni Baguling ti rigat ti kasasaad ti ilida iti salun-at. Inluganda iti bamboolance ni baketna gapu ta naigalis ket nablo diay intammakedna nga imana ken simmakit ti sakana. Gapu ta masikog, kasapulanda nga ilugan iti bamboolance ket napanda kano impa-ilot idiay kabangibang a sitio. Iti laengen mangngilot ti nangipananda kenni baketna gapu ta adayo unay diay health center ken lalo pay nga adayo ti ospital ta kasapulan a magna iti tallo nga oras sakbay a makadanon idiay kalsada. Nakakalkaldaang a kasasaad, imbes a maipan dagiti pasyente iti ospital tapno mataming, mas agnamnama laengen dagiti umili iti ania nga adda iti lugarda. Kas kenni Ading Celma, a kasapulan koma a maipan iti ospital tapno mataming ken makita ti kasasaad diay ubing a sikogna gapu iti pannakaigalisna.

Nupay kasta, adu dagiti pamuspusan ti tattao. Kas nainsigudan nga umili, dakkel ti panagtalek ken namnamada iti nainsigudan a kaugalian maipanggep iti salun-at. Saan a lapped ti kinakurang ti serbisyo ti gobyerno tapno tamingenda dagiti masakit. Napigsa ti bayanihan wenno innabuyog dagiti umili tapno tulungan dagiti kailianda kas ti pangitulod kadagiti masakit babaen ti panagusar ti bamboolance. Adu met ti maala a ruruot, kaykayo, ramramut ken dadduma pay a makaagas iti arubayan ken iti kabambantayan kas ti inaramidda nga inanger a bulbulong a pinagdigos ken pinagbanyos dagiti kakaduami a mamadre.

Nupay adu dagiti pamuspusan dagiti umili, saan a kayat a sawen a saan a kasapulan ti tattao ti serbisyo ti gobyerno no di ket kangrunaan koma nga ipanda ti ad-adu a serbisyoda iti kaaw-awayan wenno sulsulinek a lugar. Adu latta dagiti sakit a saan a mataming babaen kadagiti mulmula ken dagiti sakit a kasapulan a dagus a maagasan kas ti cancer, appendicitis ken dadduma pay nga emergency cases.

Kas iti salun-at, kasapulan met laeng ti edukasyon iti umili, adayo unay ti agarup maysa nga aldaw a pagnaen dagiti high school tapno makadanonda iti eskuelaan iti kabangibang a barangay. Adda dagiti estudyante a saandan nga ituloy ti agiskuela iti high school gapu iti kinakurapay ken kinaadayo ti eskuelaan.# nordis.net

Share

Leave a Reply