Daranudor ti Ilocandia: Siasinno ti agbenbenepisyo iti tabako?

Ni SHERWIN DE VERA
www.nordis.net

MAIKADUA A PASET

Malaksid ti iparparang dagiti estadistika ken panagsukisok a saan nga usto a nagserbi ti pondo dagiti lokal a gobierno manipud iti excise tax ti tabako para iti panagpadur-as ti kabibiag dagiti mannalon, makita pay daytoy iti prayoridad a pakaipapaayan ti pondo. Mapatta-patta a dumanon ti 85% ti pondo ket mailatlatang para iti imprastraktura, kadagiti dasdasigen a proyekto dagiti adda iti turay ken kadagiti kaalyadoda iti politika dagiti dinastiya nga akin-tengngel ti bileg.

Kas pagarigan, iti ili ti Sta. Cruz, Ilocos Sur, iti 44 a proyekto a naponduan manipud iti bingay ti excise tax idi 2015, 11 laeng ti didrekta a maar-aramat para iti produksyon ti tabako. Ti kadakkelan a paset ket nailatang para iti multi-purpose building, rangtay ken ‘farm-to-market’ roads. Iti Ilocos Norte, naikeddeng met ti P213 milyon para iti pork barrel ni Gov. Imee Marcos a nainaganan a Programang Ikauunlad ng Mamamayan, Ekonomiya at Kalikasan (P-IMEE). Iti met Sta. Catalina, Ilocos Sur, nakasuan ti walo a kaso ti graft ken uppat a kaso ti malversation iti Sandiganbayan ti dati a mayor a ni Carlos Asuncion gapu iti panangitedna ti pondo kadagiti saan a kualipikado nga organisasyon.

Kadawyan a pagrason dagiti adda iti turay, manipud barangay inggana iti probinsya, a dakkel ti maipaay dagiti proyekto nga imprastraktura iti pangkabuklan nga ekonomiya ti barangay. Isu a saan a nakakaskasdaaw ti itangtangsit dagiti opisyales ti Ilocos a no kumpara iti sabali a luglugar ket ditoy laeng rehiyontayo nga agkakapintas dagiti munisipyo ken kaaduan dagiti barangay ket addaan ti konkreto ken nalalawa nga opisina, covered-court ken sementado a kalkalsada.

Ngem ti kasasaeman ket ti panangaramat ti pondo manipud iti RA 7171 tapno pasaknapen pay ti impluwensya ken tengngel dagiti kompanya ti tabako kadagiti mannalon.  Adda dagiti mano a lokal a gobierno a mangar-aramat ti  pondo tapno maipaay a tulong para iti produksyon. Ngem karaman iti tulugan a mailako daytoy kadagiti kompanya a katulag dagiti lokal a gobierno. Malaksid pay daytoy kadagiti pasamak a nausar ti pondo kadagiti proyekto a saan a signipikante a nagserbi iti mannalon kas ti multi-line food processing plant ken agkakadakkel a curing-barns iti Ilocos Sur, a kaaduan itattan ket maar-aramat a bodega ti sumagmamano politiko.

Numanpay adda ti maipaay a pagnam-ayan dagiti mano a naipasdek a proyekto, ti rumbeng ken kapapatgan latta a saludsod ken amirisen ket no nangted kadi dagitoy ti panagbalballiw ti pang-ekonomiya a kasasaad ken kangrunaan a parikut dagiti mannalon?

Immunatayon a natalantan ken naipakita a dakkel a bilang ti agtaltalinaed a nakasanggir iti panagutang, ngem malaksid kadagiti pautang manipud iti ahensya ti gobierno ken kompanya, adu ti bumulbulod kadagiti komersyante-usurero. Iti panagsukisok ti Solidarity of Peasants Against Exploitation (STOP Exloitation) 30%-131% ti interes ti pautang. Laksid pay ditoy ti aramid dagiti komersyante-usurero a panangibaba la unay ti presyo no dumanonen ti panagkolektada ti nagango a bulong kas bayad ti utang ti mannalon.

Malaksid ti nangato nga interes, agtaltalinaed ti parikut ti mannalon kasilpo iti kinakurang ken kinaawan ti bukod a daga. Segun iti sarbey ti STOP Exploitation iti Ilocos, 0.25-0.75 ektarya ti kadawyan a suksukayen dagiti mannalon ti tabako, ngem kaaduan kadakuada ket makitaltalon. Kadawyan nga agab-abangda ti saan a bumaba ti P10,000 iti tunggal ektarya. Iti sumagmamano a lugar, apiten met ti akin-bagi ti daga ti inkatlo ti kabuklan a naimula a tabako. Gapu iti limitado a daga, ada pay ti sumagmamano a paset ti rehiyon nga agpinnangato dagiti mannalon ti kabaelanda nga ited nga abang tapno maited ti karbengan kadakuada a mangtalon no panawen ti panagtatabako.

Ngem uray pay dagiti mano nga ipapaayda a tulong kasilpo iti produksyon ket bassit ti maited a giddiat iti kabuklan a pastrek dagiti mannalon. Awan ti signipikante a nagmaayan dagiti ibumbunong ti LGU a sumagmamano nga abono, mano a ribu a tulong ti produksyon, P0.50-P2.00 nga insentibo ito tunggal kilo ken dadduma pay gapu iti nababa la unay a presyo.

Iti laeng 2017, inruar ti Action for Economic Reforms ti resulta ti panagsukisokda a P16,227 laeng iti tunggal ektarya ti pudno a ganansya (real profit value) ti mannalon. Saan pay a karaman ditoy a nakuenta ti balor ti pigsa’t tegged ti dadduma pay a kameng ti pamilya a nakipaset iti produksyon.

Nalawag a saan a marisut dagitoy a problema dagiti mannalon babaen laeng ti panangilatang iti pondo para kadakuada, kas ti ilanlanad ti RA 7171 ken RA 8240. Kasapulan a sibubukel a kitaen dagiti integral a ramen ti kabuklan nga industriya, ti korapsyon iti burukrasya ken ti kinapateg ti pannakaipatungpal ti pudno a reporma ti daga. # nordis.net

Share

Leave a Reply