Tuloy ti laban dagiti biktima ti Martial Law

Ni SHERWIN DE VERA
www.nordis.net

CANDON CITY, Ilocos Sur — Imbuksilan dagiti nagipila ti aplikasyon para iti kompensasyon ti nakaro a pannakadismaya ken sakit ti nakemda iti naangay a konsultasyon idi Marso 14. Naaramid ti nasao a panagtitipon idiay Syudad ti Candon nga inorganisa ti Ilocos Human Rights Alliance (IHRA).

“Panggep ti aktibidad nga urnongen dagiti masabsabat a parikut dagiti nasao nga indibidwal ken pagkaysaan no kasano nga agtinnulong dagiti mangitantandudo ti karbengan tao ken dagiti nagaplikar,” palawag ni Mary Ann Gabayan, secretary general ti IHRA.

Kinuna ni Gabayan nga iti Region 1, adda nasurok a 900 nga indibidwal a nangipila ti aplikasyon. Kadakkelan a bilang ket naggapu iti Ilocos Norte.

Ti kompensasyon para kadagiti nagsagrap ti pammarigat ken ranggas idi panawen ti diktadurya ni Ferdinand Marcos ket inruangan ti Republic Act No. 10368 wenno “Human Rights Victims Reparation and Recognition Act.” Adda 75,730 ti kabuklan a bilang ti nangipila ti aplikasyon kasilpo ti nasao a linteg.

Narikut ken nabuntog

“Nabayag ti panagproseso ti Human Rights Victims’ Claims Board (HRVCB) kadagiti aplikasyon, nabayagen a naisubmitar dagitoy ngem adu pay dagiti saan a naproseso a papelesmi,” kuna ni Nick Lacaden, taga-Buguibog, Salcedo ken mangidadaulo ti Timpuyog ti Umili ti Karayan Buaya.

Nasaona pay nga awan pay kadagiti nangipasa ti aplikasyon manipud iti munisipyoda ti nakaawat ti surat manipud iti claims board.

Segun kenni Lenville Salvador, lider ti Samahan ng Ex-Datainees Laban sa Detensyon at Aresto (Selda) iti Ilocos, komon a reklamo ti nabuntog a panangiproseso ti HRVCB, narikut a proseso iti panangawat ti kompensasyon ken ti panagapela.

Para met kenni Alma Bagano, taga-San Jose, Sta. Cruz, saan nga umanay ti “sagsaggabassit a naited.” Kunana a numan pay addan daytoy a naawatda, saan a mabaloran ti pisikal a pammarigat ken sikolohikal nga epekto ti kinaranggas nga imparikna ti Philippine Constabulary (PC).
“Isu a lumablaban kami ta saan pay nga amin dagiti dinangran ti gobyerno idi Martial Law ket nakaawaten ti rumbeng a kompensasyon ken hustisya,” palawagna.

Saan met a maaklon ni Bernardina Bangkiad ti Sitio Lingawa, Pidpid, Sta. Cruz ti pannaka-deny ti aplikasyon ti amana. Kunana a nakakaskasdaaw ta amin dagiti kadua ni tatangna iti pasamak ket naikkan ti puntos.

“Kadagiti naatendarak a konsultasyon kasilpo ti kompensasyon kadagiti martial law victims, gagangayen a maibingay ti sakit ti nakem iti pannaka-deny ti aplikasyonda,” imbingay ni Salvador.

Innayonna pay a kaaduan kadagitoy ket addaan karirikna a saan nga inkonsidera ti HRVCB ti pammarigat a sinagrapda manipud kadagiti tropa ti gobierno.

Ranggas ken pammarigat

Nakaro a ranggas ken pammarigat ti nagdalanan ti kapamilia dagiti dimmar-ay iti konsultasyon. Ti panangparigat ti PC a sinagrap dagiti tatangda Lacaden, Bagano ken Bangkiad ti gapuanan ti panagaplikarda iti kompensasyon.

Napukaw ti simbeng ti panunot ti tatang ni Lacaden gapu iti pammarigat dagiti kameng ti PC. Nasalawda ti amana iti kalapaw iti talonda bayat ti maysa nga operasyon. Malaksid iti panangparigat, pinuoran pay dagitoy ti kalapaw karaman ti ramit, irik ken dadduma a dinguenda.

Inistorya met ni Bagano ti panangtiliw ken tortyur nga impaay ti PC iti amana.

“Madama nga aggatgatudkami idi. Nagbunag ni papang iti tabako nga ipan koma idiay ayanmi ket nasabatna dagiti PC idiay sang-atan ket idiayen a tiniliw, pinungo ken impanda isuna iti detachment idiay Banay. Kabayatan ti kaaddana iti detachment, kinabil ken kinulatada isuna.”

Aglulua met nga imbingay ni Bangkiad ti pasamak kenni amana.

“Kinulata ken binugbogda isuna. Kalpasan ket pinaiddada iti bangko sadanto binuyatan ti danum ti rupa ken ti bibigna bayat a dandanogenda ti buksitna.”

Maysa ti amana kadagiti innala ti PC idi naisayangkat ti mass arrest iti barangayda.

Pagkapuyan ti HRVCB

Kuna ti IHRA a nagkurang ti claims board iti panangiplastar kadagiti mekanismo para iti napaspas a balidasyon ken panangiyuman kadagiti masabat a parikut dagiti nagaplikar.

“Dakkel a nagkurangan ti HRVCB ti saan a panangikabil kadagiti regional office wenno desk tapno nalaklaka ti panangisayangkatda iti validation,” kuna ni Gabayan.

Binabalawna pay ti saan a panangdutok kadagiti kameng ti SELDA iti claims board.

“Ti Selda ti kadakkelan nga organisasyon a nakakappengan dagiti kaaduan a biktima ti Martial Law. Malaksid pay nga isu ti nabayag a nangmatmat ti panagtaray ti kiddaw dagiti biktima a kompensasyon. Dakkel ti maitulong koma ti mangibagi manipud iti Selda ti panangpadaras iti proseso,” kinunana.

Inpunto met ni Salvador a maysa a kadakkelan a problema ket ti panagbasar ti HRVCB iti Anti-Torture Act iti panang-evaluate-da kadagiti aplikasyon dagiti natortyur.

“Kasi kaaduan kadagiti nakapadas ti pammarigat idi, saan a dumanon idiay nakalanad wenno depinisyon idiay pangibasbasaran ti claims board, diay kunada a severity,” palawag ni Salvador.

Nasursurok ngem pirak

Para kadagiti immatendar iti konsultasyon, saan a ti maawatmi ti pagrukudan ti panangaklon ti gobyerno ti impaay daytoy a rigat kadakuada idi panawen ti Martial Law.

“Pudno a kasla adda ti supapakna dagiti pannakaparigatmi manipud kadagiti ima ti nadangkok a PC ngem saan pay a daytoy ti kidkidawenmi nga hustisya,” kuna ni Lacaden.

Kuna met ni Bagano a ti panangipingetda iti laban para iti kompensasyon ket kasilpo ti panangirupirda ti karbenganda.

“Napateg daytoy panangilabanmi ti claims, aglalo kadagiti nadeny ta daytoy ket panangilabanmi iti kinapudno ti ibagbagami a paspasamak idi Martial Law,” nayon ni Bangkiad.

Organisado a tignay

Gapu iti makitkitada a kinapateg ti dangadang, nagkaykaysada a kasapulan ti organisado a panagtignay iti salinong ti maymaysa nga organisasyon.

Malaksid iti panangpabileg ti panagkaykaysada tapno sanguen dagiti parikut nga ipapaay ti claims board, nakitada a nasursurok ngem daytoy ti pasetenda.

Kunada a napateg ti pannakaibangon ti organisasyonda tapno agtultuloy ti pannakareppetda para iti panangitandudo ti karbengan tao uray no malpaston ti pangipaay ti kompensasyon. Kasta met a binigbigda ti kinapateg daytoy aglalo ti kasasaad nga umir-irteng ti panagranggas ken pammutbuteng ti rehimen a Duterte. # nordis.net

Share

Leave a Reply