Ti mani ken ti dangadang dagiti mannalon ti Ilocos Sur (1/4)

Ni SHERWIN DE VERA
www.nordis.net

UMUNA A PASET

Dandanni pangaldaw ti Marso 18 idi sumangpet kami iti balay ni Manong Romy Rabang, punong barangay ti Conconig East, Sta. Lucia iti Ilocos Sur ken lider ti Sta. Lucia Peanut Growers Association (SPGA). Panggepmi nga idokumento ti maiyaramid a dayalogo iti baet dagiti mannalon ti mani ken dagiti komersyante.

Nabara ti panangpasangbay kadakami ni Manong Romy. Dati kamin a nagsabsabat isu a dagusko a nilamano ti ama ti barangay, ket kalpasan ti kinnumusta, inyam-ammok ti kaduak.

Bigla a nalagipko a kastoy met lang a tiempo idi naudi kami a nagkita, pareho a sirkumstansya ngem nagduma a panggep. Bulan ti Pebrero 2016 idi napanak iti lugar para iti panagsukisok kas researcher ti Katinnulong Daguiti Umili ti Amianan, Incorporated-Regional Development Center for Northern Luzon, maysa a non-government institution a nakabase iti Syudad ti Baguio.

Ti nasao nga opisina ket mangipapaay ti serbisyo kas ti panagsukisok, babassit a proyekto a sosyo-ekonomiko, treyning ken panag-relief no adda dagiti sumangbay a didigra kadagiti komunidad ken organisasyon ti umili iti Amianan a Luzon.

Agtaltalinaed a parikut

Bayat ti panagisagana ken panangiyuray ti pangaldaw, inrugimin ti nagistorya. Adda bassit panangsagidmi kasilpo ti pannakatiliw ken pannakabaludko gapu iti parparbo a kaso a rebelyon, ngem iti kabuklan ket kasilpo ti maangay a dayalogo ken kasasaad dagiti mannalon ti mani ti linaon ti tungtongan.

“Adda latta ti panangloko dagiti buyers, ti maysa ket diay istilo a kunami a ‘stop buying’, ibagada a saan nga aggala dagiti pagilakuanda idiay Manila wenno Urdaneta, ket no mabayagan dagiti nakamula a mani, mapilitanen nga ilako dagiti mannalon uray no nalaka,” kuna ni Manong Romy.

Malaksid iti dinakamatna nga isyu, naduktalak a nagtultuloy dagiti siguden a parikutda mainaig ti nababa a presyo ti produktoda ken kurang a suporta manipud ti gobyerno bayat iti panagistoryana. Kadagsenan nga imbingayna ket ti saan a panangipatungpal dagiti komersyante ken ti lokal a gobyerno ti katulagan wenno Memorandum of Agreement (MOA) a nabukel idi 2016.

Kunana a babaen ti panagpursige ken sangsangkamaysa a tignay dagiti mannalon, naiyaramid ti maysa a dyalogo iti baet ti mannalon ken dagiti walo a kangrunaan komersyante idi Marso 6, 2016. Ti negosasyon ket indauluan ti SPGA ken inwanwan ti Solidarity of Peasants Against Exploitation (Stop Exploitation). Nakipagpaset met ti lokal a gobyerno babaen kada Rodolfo Valdez ken Simeon Salgado, kas mangibagi ti Sangguniang Bayan (SB).

Iti nasao a panagsasango, nabukel ti maysa a katulugan iti baet dagiti traders ken mannalon. Kangnuaan a linaon ti tulagan dagiti sumaganad: (1) panangsustenar dagiti komersyante ti mapagtulagan a presyo sakbay ti panagpaparut ken pannakailako ti mani; (2) panangisigurado ken panangbayad ti usto a kilo ti magatang a mani para lako wenno maala a bin-i manipud kadagiti komersyante; (3) panangsurot ti kangatuan nga agraraira a presyo; ken (4) regular a panangisayangkat ti dyalogo.

“Kalpasan ti tungtongan, mayat pay iti mano a lawas ngem idi bimmayag ket nagsubli manen dagiti wagas ti buyers ken saanda a sinustenar diay kasilpo ti panangsurot ti kangatuan a presyo ken panangikkat ti resiko,” palawagna idi kinamustak no kasano ti napasamak kalpasan ti dyalogo.

Paset ti LGU

Alas dos ti aldaw ti naikeddeng a rugi ti dayalogo ngem awan pay alauna ket napan kamin kada kapitan iti multi-purpose center ti barangay. Nasangpettanmin idiay dagiti lider ti Stop Exploitation, ken kakaduana a lider ken kameng ti SPGA.

Malasin ti gagar ken interes dagiti mannalon iti aktibidad. Adayo pay ti naikkeddeng nga oras ngem adu kadakuadan ti agsangpet. Dagusda a napan iti pagrehistruan ken nangala ti maiwarwaras a polyetos a naglaon ti maidatag a kadawatan.

Bayat ti panakiinistoryami kadagiti lider-mannalon, nakunada Zaldy Alfiler, pangkabuklan a sekretaryo ti Stop Exploitation, ken ni Mang Romy a kas panangaklon ti responsibilidadda a mangipakaammo iti konseho ken tumulong iti panangipatungpal, nakipinnirma met dagiti mangibagi ti SB iti katulagan idi 2016.

Iti malagipda ket naikkan ti kopya ti katulagan ti opisina ti SB, malaksid pay ti kopya a naiyawat kada Valdez ken Salgado kalpasan ti dyalogo. Kastamet a naipatuludan ti kopya dagiti nakipagpaset ken saan a nakaatendar a komersyante ti mani.

Iti panakiuman kada sangguniang bayan Valdez, agdama a mangidadaulo ti Committee on Agriculture, ken Rex Costales, kameng ti nasao a komite, inrasonda a saan a naikkan ti atensyon dagiti isyu gapu ta awan ti nangidanon ti reklamo.

“Awan ti naaramid nga addang tapno siguraduen ti panangipatungpal ti tulagan gapu ta awan met ti report ti mannalon ti mani nga adda ti kastoy. Nagrigat met ngarud, ta kasla koma kaniak nga agmulmula ti mani ngem makaunaak ngamin a makaapit ken makalako isu a nangatngato ti presyo,” kuna ni Valdez.

Numanpay bigbiggenna, kas maysa kadagiti nakipagpirma ti MOA nga adda ti nagkapuyan gapu ta kalpasan ti napasamak a dayalogo ket awan ti naiyaramid ti konseho nga aktibidad.

Pinaneknekan met daytoy ni Costales. Kunana nga awan ti iwaywayat ti konseho a konsultasyon. Innayonna pay a numanpay ammoda nga adda ti MOA, impagarupda nga awan ti problema.

Para iti dua a lider-mannalon, narabaw ti rason a dakdakamaten dagiti opsiyal. Kunada a dagiti ilanlanadda a rason ket mangipakita a kayatda a liklikan ti rebbengenda gapu ta uray awan ti MOA, responsibilidadda nga ammoen dagiti parikut ti mannalon kas nabotosan nga opisyal. # nordis.net

Share

Leave a Reply