Mannalon ti Cabugao, nagpiket iti PARO Ilocos Sur

By SHERWIN DE VERA
www,nordis.net

VIGAN CITY — Nagpiket ti nasurok 20 a kameng ti Alyansa dagiti Kumpang ti Cabugao (Alkumpac) iti Provincial Agrarian Reform Office (PARO) idi Pebrero 26. Dagiti mannalon ket naggapu iti Barangay Bato ken Lipit ili ti Cabugao ken benepisyaryo ti Certificate of Land Tranfer (CLT). Protprotestaranda ti nabuntog nga aksyon ti PARO iti indatagda a petisyon kasilpo iti riri iti daga a suksukayenda.

Naisubmitar ti nagsina a petisyon dagiti mannalon manipud iti dua a barangay iti Department of Agrarian Reform (DAR) regional office ken PARO idi July 2017. Kidkidawen dagiti mannalon ti Lipit ti pannakaipaay kanyadan dagiti dagdagan a suksukayenda. Dinawat met dagiti mannalon ti Bato ti pannakaisayangat ti negosasyon kasilpo ti nangato nga abang iti daga ken pannangtratar manen ti kaso iti pannakakanselar ti CLT a naited kanyada.

Naiyaramid ti dialogo kalpasan ti piket. Kiniddaw dagiti mannalon a kapatang ni Provincial Agrarian Reform Program Officer Christianne C. Suguitan ngem kuna dagiti empleyedo nga awan isuna iti opisina. Sinango isuda ti Legal Officer ti ahensya ket kinunana a rumbeng a ni Regional Director Virgilio Acuña ti mapanda sarungkaran ta isuna ti nagkari a mangrisut ti problema.

Bogus a reporma ti daga

Atiddog, nagulo ken narikot ti isyu kasilpo ti daga iti dua a barangay. Resulta daytoy ti implementasyon ti mano a bogus a programa ti daga.

Ti daga a dapdapatan dagiti mannalon ti dua a barangay ket sigud a suksukayen dagiti apappongda sakbay pay ti 1940s. Bagi ti pamilya Encarnacion-Florentino ti adda iti Lipit bayat a pamilya Florendo met iti Bato.

Idi 1972, karaman dagiti nasao a daga a naikeddeng a maiwaras babaen ti Presidential Decree 27. Linaon ti linteg ti “panangwayawaya” kadagiti makitaltalon babaen ti panangipaay kanyada ti 3-5 ektaraya a daga a bukodda a masukay. Bayadanda ti nasao a daga babaen ti panangitedda ti apit iti apo’t daga a kabatog ti dua ket kaguddua a tawen nga apit.

Saan daytoy a natungpal gaputa iti nadumaduma a pamuspusan nga inaramid dagiti apo’t daga ken katalekda. Iti Bato, nagpammarang ti katalek dagiti Florendo a ni Lucresio Sajor a nangsalda kano ti daga. Biningay-bingay met ti pamilya Encarnacion-Florentino kadagiti annakda ti daga tapno saan a mairawas.

Idi 1980, naited iti 23 a pamilya ti CLT ti 22 ektarya iti Bato. Naiyawat met ti CLT iti nasurok 20 a pamilya para ti 30 nga ektarya idiay Lipit. Ngem pinaburan ti gobyerno ti petisyon dagiti apo’t daga para ti panangwaswas ti CLT. Idi met lang tawen 1980, nakanselar ti CLT ti Bato ken idi 1986 ti CLT ti Lipit.

Iti sidong ti Comprehensive Agrarian Reform Program ken Comprehensive Agrarian Reform Program Extension with Reforms, nagtalinaed a tengngel dagiti apo’t daga dagiti suksukayenda. Nagtalinaed ti panangitedda ti abbang a nagtultuloy a ngimato iti panaglabas ti panawen.

Tinallikudan a sao

Bayat ti panagtakem ni Rafael Mariano kas Sekretaryo ti DAR, nangiyulog daytoy ti mandar a maiyaramid dagiti opisina iti rehiyon ken probinsya ti konsultasyon kadagiti mannalon. Ti nasao nga addang ket responde ni Mariano iti militante ken nasaknap a panagtignay dagiti mannalon ti intero a pagilian.

Inruangan daytoy ti panagsango ti DAR ken dagiti mannalon ti Ilocos iti panangidaulo ti Solidarity of Peasant Against Exploitation (Stop Exploitation) idi Mayo 2017. Simmango dagiti kameng ti Legal Office ti DAR National Office ken ni RD Acuña. Iti daytoy a dialogo a naidatag ti problema iti daga iti dua a baryo.

Kalpasan ti nasao a konsultasyon, inyaramid ti Stop Exploitation ken Alkumpac ti serye ti miting kadagiti benepisyaryo iti dua a barangay. Panggep dagitoy a panagtitipon ti panangadal ti linlinteg ti reporma ti daga ken mabukel ti nairut a panagkaykaysa iti maaramid nga addang. Nagmurdong daytoy ti panangisubmitarda ti nasao a petisyon.

Idi Agosto 2017, babaen ti tuloy-tuloy a panangsarungkar ti Stop Exploitation, naiduron nga agpaawag ni RD Acuña ti panagsasango ti PARO, DAR 1, Stop Exploitation ken dagiti benepisyaryo. Ditoy a napagkaykaysaan a maiyaramid ti maysa nga occular visit iti lugar.

Ngem kalpasan a saan a maaprubaran ni Mariano kas sekretaryo ti DAR, saanen nga inkaso ti ahensya ti napagkaykaysaan. Manipud Agosto inggana Enero ti daytoy a tawen nagsubli-subli ti Alkumpac iti PARO ngem awan ti nalawag nga aksyonda.

“Ti itsura na ket nagtalikudanen ti ahensya dagiti inibbatanda a sao idi napan a tawen. Babalawenmi la unay ti saan a pannakatuloy ti inkarida nga occular visit ken saan a pangited ni PARPO Saguitan iti panawen tapno makapagsasango kami,” kuna ti maysa kadagiti nagpiket.

Tuloy ti laban

“Nalatak a makita a saan nga seryoso ti DAR a risuten daytoy a parikotmi. Iti tunggal aldaw a lumabas, lumatlatak ti panangkanunongda kadagiti akinbagi ti daga. Isunga tuloy ti labanmi, saanmi isuda a sardengan inggana saan a maited kanyami dagiti daga a suksukayenmi,” kuna ni Arthur Serrano, lider ti Alkumpac ken dati a Maikaddua a Pangulo para ti Ilocos Sur ti Stop Exploitation.

Binnalaagan met ni Zaldy Alfiler, pangkabuklan a sekretaryo ti Stop Exploitation, ti DAR ken PARO nga agsaganada iti awan sarday a protesta kadagiti opisinada.

“Malaksid iti nabuntog a panangrisut ti DAR kadagiti kaso a kas iti Bato ken Lipit, palpalubusan pay daytoy ti nasaknap a land conversion a lalo a mangpatpatay kanyami a mannalon. Iti kastoy a kasasaad awan sabali a rumbeng nga aramiden nu saan a panangpairteng ti laban para ti pudpudno a reporma ti daga,” nayon ni Alfiler. # nordis.net

Share

Leave a Reply