Mangangalap nalugi gapu iti fishkill

Ni SHERWIN DE VERA
www.nordis.net

SAN VICENTE, Ilocos Sur — Leddaang ti narikna ni Romeo Rabe, 46 ken residente ti Sitio Nagtupacan, Pudoc iti parbangon ti Pebrero 27 idi maimatanganna nga agtatapawen dagiti pupokna a tilapia. Namnamaenna nga agapit koma iti 1,400 a kilo ti tilapia nga agbalor ti P140,000.

“Nangrugi ti agsapa ti Pebrero 26, naobserbarmin a medyo madin dagidiay tilapia isu a binantayanmi iti agpatnag. Agkalapak koma payen daydiay a parbangon, immay payen dagiti komprador ngem idi napanak idiay ket timpaw met aminen,” istorya ni Rabe.

Iti uneg ti dua nga aldaw, dumanon a 90% dagiti pupok a tilapia ken malaga iti nasao a lugar ti naapektaranen ti fishkill.

Dakkel ti utang

Kuna ni Rabe a kaaduan kadagiti mangngalap a naapektaran ket naggapu iti utang ti pinagpuonanda. Impalawagna nga adda ti mangmangted ti pinansya kadakuada a kailianda. Kangrunaan nga utangda dagiti inaramatda a pagpakan kadagiti pupokda nga ikan.

“Ti kinadakkel ti napukaw kaniak gapu daytoy, saanko pay mapagsisilpo ti panunotko no kasano a mabayadak ti utangko,” kinunana.

Innayonna a dakdakkel pay ti pukaw dagiti dadduma a kakaduana ta dumanon iti 2,000 kilo inggana 2,500 kilo ti namnamaenda koma a maapitda.

Iti naudi a report nga inruar ti Bureau of Fisheries and Aquatic Resources (BFAR) idi napan a lawas, dumanonen iti P11 milyon ti kabuklan a pukaw dagiti mangngalap ti Nagtupacan.

Sobra a pagpupukan, panagpakan

Iti inisyal nga imbestigasyon ti Fishery Division ng Provincial Agriculture Office, kunada a ti patien dagiti mangngalap a ti gapuanan ti pasamak ket ti sobra a danum manipud ti asideg nga irigasyon iti kabangibang nga ili. Kasta met ti posible a panagserrek ti danum-apgad gapu iti panagdinakkel ti baybay.

Ngem iti inwayat nga inspeksyon ti BFAR, natakuatan ti ahensya a ti saan nga umannatup a panangiwanwan ti fish cage ken karayan ti gapuanan ti pasamak. Kangrunaan ditoyen ti adu unay a nakapakat a fish cage iti karayan ken nakapupok nga ikan. Nasurok a 100 a pupokan ti adda iti karayan nga aglaon ti 1500-10,000 a tilapia ken malaga.

Kuna ni Nestor Dumenden, direktor ti ahensya iti rehiyon a 10% laeng koma ti karayan ti kalalaingan a mapakatan ti fish cage ngem dimmanon ti 95% ti impasdek dagiti agtartaraken. Malaksid daytoy, naduktalanda pay nga agsobsobra ti panagpakan kadagiti tarakenda.

Aminado met ni Romeo iti daytoy. Kuna ti mangngalap a dumanon ti maminlima a daras ti panagpakanna imbes a mamitlo laeng iti pammati a nadardaras a dumakkel dagiti ikan.

Para iti Solidarity of Peasants Against Exploitation (Stop Exploitation), adda ti nagkurangan ti LGU iti pasamak. Kinuna ti grupo a rumbeng nga adda ti nairut a panagmonitor ti municipal agriculture office. Kasta met ti regular a panangitedda iti teknikal a tulong tapno ipangato ti kaammuan dagiti mangngalap iti panangiwanwan kadagiti fish cages.

Tulong ti LGU ken BFAR

Nangiyaramid ti Provincial Board ti konsultasyon kadagiti apektado a mangngalap ken opisyal ti munisipyo. Idauluan daytoy ti tserman ti Committee on Agriculture a ni Bokal Efren “ER” Rafanan. Panggep ti nasao nga aktibidad ti panangbigbig kadagiti kangrunaan a kasapulan ken mabalin nga aramiden nga addang.

Kinuna ti bokal a mangisingasingto ti ordinansa kasilpo ti panangimaton kadagiti karayan a maararamat para iti aquaculture tapno malappedan a maulit ti pasamak.

“No aniaman ti panggep ti probinsiya nga addang wenno ordinansa, kamayatan nga ikkan ti dakkel a paset dagiti mangngalap,” kuna ni Zaldy Alfiler, lider ti Stop Exploitation kasilpo ti plano ni Rafanan.

Inyunay-unayna pay a kasapulan nga ikkan atensyon dagiti lokal a gobierno ti panangited ti teknikal ken pinansyal a tulong tapno napaspas a makabangon dagiti nalugi a mangngalap.

Nagkari met ti BFAR a mangipaay ti tulong. Maysa kadagiti makitkita ti ahensya a dagus a maiyaramid ket ti pannakaisayangkat ti treyning iti usto a panagpadakkel ti ikan.

Ngem para kadagiti mangngalap, agur-urayda pay ti kongkreto a tulong a mangalay-ay ti kasasaadda.
“Awan met ti partikular nga imbaga dagiti maseknan no ania ti itedda a tulong. Kuna ti munisipyo nga urayen latta ta addan to ti umay a tulong manipud iti ngato isu nga aguray kami lattan bareng adda ti maitedda a tulong kadakami,” kuna ni Rabe. # nordis.net

Share

Leave a Reply