Dam idiay Naguillian, supsupiaten ti TIMUN

Ni SHERWIN DE VERA
www.nordis.net

NAGUILIAN, La Union — Supsupiaten ti Timpuyog ti Marigrigat nga Umili ti Naguilian (TIMUN) ti panakaispasdek ti maysa a mini-hydroelectric dam iti Naguilian River. Mamati ti TIMUN a nu mapalubusan, mangipaay daytoy ti peggad iti biag ken nakaro a didigra iti pangkabiagan ti umili.

Indauloan ti TIMUN ti maysa a tignay-portesta idi Pebrero 17 iti Brgy. Mamat-ing Sur. Inatendaran ti nasurok 50 nga indibidwal manipud kadagiti apektado a komunidad ti aktibidad. Irangtada koma daytoy iti naikeddeng a groundbreaking para iti proyekto ngem intantan ti lokal a gobyerno seremonya gapu iti protesta.

Ti Naguilian Mini-Hydro Power Plant ket maibangon iti Brgy. Mamat-ing Norte ti nasao a munisipyo ket addan 20 metro a dam. Kabelan daytoy a laonen ti 13.5 milyon a kubiko a danum ken partuaten ti 8.5 megawatt nga elektrisidad. Nabukel ti plano idi 2014 nga addaan balor a P1.51 milyon. Basar iti konsepto nga indatag ti Auburn Power Technologies, Inc., malaksid ti panangpartuat ti kuryente, agserbi daytoy kas pondo a danum kadagiti proyekto nga irigasyon, flood control, ken lugar para iti turismo.

Malaksid ti Mamat-ing Norte, sigud pay a maapektaran ti panangipasdek ti pasilidad dagiti barangay ti Mamat-ing Sur, Bimmotobot, Tudingan. Gusing Sur, Gusing Norte, Baraoas Norte, paset ti Daramuangan, Dal-dalipaoen, Cabaritan Sur, Ortiz, Natividad, Saguidan Norte ken Sur.

Dagiti nasao a barangay ket daldalapusen ti ayus ti Naguilian River nga addaan 67 kilometro ti kaatitiddogna. Masapolan ti pamunganayan ti karayan iti akinlaud a paset ti La Trinitad, Benguet.

Dumanun ti 22,560 ektarya ti watershed na a nakawaras iti Naguilian, Bauang, Burgos, Bagulin ken San Fernando City. Maysa daytoy kadagiti watershed a prayoridad a maprotektaran basar ti listaan ti Environment Management Bureau.

Didigra gapu iti dam

Pukkaw dagiti nagprotesta ti pananglaban ken panakaibasura ti proyekto. Mapatta-patta nga uppat a kilometro agpangato manipud ti dam ti posible a lumned a pakairamanan ti kabalbalayan ken taltalon. Karaman kadagiti malayos ti 79 a kabalbalayan iti Lower Bimmotobot.

Kuna ti grupo a maapektaran ti dam ti 38 a baryo iti uppat a munisipyo. Tinalantanda ti paspasamak a panaglayos gapu iti panangipalubos dagiti dam iti danum iti panawen ti panagtotodo ken bagyo kas iti San Roque dam iti Pangasinan, Magat dam iti Isabela ken Lamesa dam idiay Rizal.

Malaksid ti pannakalayos, pakadanagan dagiti nagprotesta ti pannakagabur ti taltalon gapu iti panangipadalan ti sobra a danum iti panawen ti nepnep ken bagyo. Kasta met ti panakaisapribado ti danum babaen kadagiti maipasdek a fishpens ken para iti turismo.

Dinakamat ti maysa a nagsao ti kapadasan dagiti nadumaduma a lugar iti Amianan a Luzon a naipatakderan ti dam. Kinunana a kas iti kapadasan iti dam iti Cordillera ken Cagayan Valley, a kangrunaan a ti kompanya, dagiti negosyante ken pupolitiko ti nagbenepisyo iti pannakaipasdek ti dam.

Innayonda pay a dakkel ti epekto ti dam iti kabuklan nga ekolohiya ti karayan. Kuna ti grupo nga adun ti panagsukisok a nangpaneknek a ti panakipasdek ti dam ket adda ti negatibo nga epekto iti populasyon ti ikkan. Kastamet ti pannakatiped ti natural nga ayos ti sediments nga agresulta met ti erosyon kadagiti pantar iti baba ti dam.

Bunga ti PPP

Ti proyekto ket maysa a Public Private Partnership (PPP) iti baet ti Naguilian Mini-Hydro Power Corporation (NMHPC) ken ti lokal a gobyerno. Bayat a ti La Union Electric Cooperative, Inc. ti manggatang ti mapartuat a kuryente wenno mabalin a makibingay iti kapital (investor).

Iruangan ti PPP ti panakausar ti pondo ti umili para kadagiti proyekto a kangrunaan nga agnumar ket dagiti pribado a korporasyon.

Nu matuloy ti proyekto, sigurado ti panaggansya ti NMHPC gaputa saan daytoy nga agbayad iti value added tax (VAT) ken pito tawen a saan nga agbayad ti buwis (income tax holiday). Agawat pay daytoy ti dadduma pay nga insentibo kas maysa a Renewable Energy Developer.

Basar iti rakurak ni Dr. Rafael Valdez, presidente ti NMHPC, iti naiyaramid a miting ti Provincial Development Council idi Enero, iyur-urayda pay ti sertipikasyon manipud iti Department of Environment and Natural Resources, Department of Energy ken ti National Water Resources Board para iti proyekto. # nordis.net

Share

Leave a Reply