Balligi ti mannalon a libre a padanum

Ni SHERWIN DE VERA
www.nordis.net

CANDON CITY — “Narimat a balligi a nagtaud iti sangsangkamaysa ken militante a panagtignay ti mannalon.”

Daytoy ti pangiladawan ni Antonino Pugyao, tserman ti Solidarity of Peasants Against Exploitation (STOP Exploitation), ti Republic Act No. 10696. Ti nasao a linteg a pinirmaan ni Presidente Rodrigo Duterte idi Pebrero 2 ket mangipaay ti libre nga irigasyon kadagiti mannalon.

Babaen daytoy a linteg, saanen a masingir ti irrigation service fee (ISF) dagiti mannalon a mangdakdakamat iti national irrigation systems (NIS) nga addaan ti walo nga ektarya agpababa.

Nagduduma ti gatad ti serbisyo ti irigasyon a singsingiren ti National Irrigation Administration (NIA), depende iti tipo ti irigasyon. Basar iti NIA, dumanon iti P1,700 inggana P5,600 tunggal ektarya ti masingsingir iti panagtutodo, bayat a P2,500 inggana P7,500 met tunggal ektarya no kalgaw.

Malaksid iti libre a panangaramat iti padanum, saanen a masingir pay dagiti naglabas nga utang (back accounts) dagiti mannalon nga addaan ti kapada a kalawa a talon.

Idi 2015, dumanon a P13.17M ti back accounts dagiti mannalon a mangar-aramat ti Banaoang Pump Irrigation System bayat a nasurok a P28M met iti Sta. Lucia-Candon River Irrigation System iti Ilocos Sur.

Basar iti NIA, adda ti 116,932 a mannalon ken 102,995 nga ektarya a mabenepisyaran ti baro a linteg. Iti probinsia ti Pangasinan, 49,788 a mannalon ken 58,695 nga ektarya; iti La Union ket 19,647 a mannalon ken 10,610 nga ektarya; addaan 24,352 mannalon ken 13,748 iti Ilocos Sur; ken 23,150 a mannalon ken 19,942 iti Ilocos Norte.

Sakbay ti 2017, nakurang a 50% ti kabuklan a pondo ti ahensya para iti operasion ket naggapu iti ISF. Idi 2017, nailatangan ti P2 bilyon ti NIA kas subsidio para iti panangisardeng ti panagsingir iti ISF. Itatta a tawen P40.8 bilyon ti naaprubaran a pondo ti ahensya, P26.8 bilyon ditoy ket para iti rehabilitasyon ken panangsimpa dagiti agdama a pasilidad para iti padanum nga imatmatonan ti NIA.

Nabayag a tarigagay

“Nasurok dua a dekada nga inlaban dagiti organisasyon ti mannalon nga adda iti salinong ti Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP), kas ti STOP Exploitation, ti libre ken nasaysayaat a serbisyo a padanum iti pagilian, daytoy ket nabayag koman a naipaay,” kuna ni Pugyao.

Kinunana nga inrussuat ti dagiti mannalon, iti panangidaulo ti KMP, ti nailian a kampanya laban iti sistematiko a panangipaidam ti serbisyo a padanum ken panangilumlom kadagiti mannalon iti utang. Kangrunaan ng isyu a linaon ti kampanya ti nangato nga ISF, korapsyon iti pondo ken dagiti palpak a disensyo ken implementasyon dagiti proyekto para iti padanum.

“Ti padanum para kaniami ket maysa a batayan a serbisyo. Paset ti natural a kinabaknang a kukua ti umili ken napateg ti danum kadagiti irigasyon para iti panagpartuat iti makan ti pagilian. Ti laban para iti libre ken nasaysayaat a padanum ket nairut a nakasilpo iti dangadangda para iti pudno a reporma nga agraryo.

Iruangan daytoy ti panangingato ti pang-ekonomiya a kasasaadmi babaen iti panangipangato ti produktibidad ti daga, pastrek ken seguridad ti makan,” palawag ni Pugyao.

Kinunana a nagun-od ti kabuklan a panggep ti kampanya a mapatignay ti nalawa nga intar ti mannalon ken maala ti suporta ti naruay nga umili para iti libre ken nasaysayaat a serbisyo a padanum.

Inpunto ni Pugyao nga iti tukad nasyunal ket naiduron ti lehislatura ken agdama nga administrasyon nga aprubaran ti singasing a linteg para iti nasao a kadawatan. Bayat nga iti lokalidad ket napaponduan dagiti organisasyon ti mannalon dagiti komunal nga irigasyon kadagiti ahensya ken lokal a gobierno.

Dagiti balligi ti kampanya

Imbingay ni Pugyao nga iti uneg ti 25 a tawen ti kampanya, adu dagiti nagun-odda a balligi babaen ti nainget a panagtignay. Kangrunaan ditoy ti mano a daras a pananglapped ti tignayan ti mannalon ti pannakaipangato ti ISF.

Kinunana a manipud idi 1991, adu a daras a plinano ti NIA nga ingato ti singir ti ISF gapu iti singasing ti World Bank (WB)ken Asian Development Bank (ADB). Panggep a mapartuat ti NIA ti kabuklan a gastos para iti operasion daytoy.

Basar iti website ti NIA, gatad ti dua kaban kada ektarya iti panawen ti panagtutudo ken tallo met iti kalgaw ti singsingiren ti ahensya. Naikedding ti nasao a bayad idi 1975.

Malaksid iti daytoy, nagun-od pay babaen iti kampanya ti saan a panagsingir ti ISF no nababbaba ngem 40 a kaban ti maapit gapu iti didigra. Kasta met ti pannakapunas ti back accounts babaen ti Memorandum Circular No. 54 of 2013 wenno “Modified Incentive Policy in the Payment of Back Accounts in Irrigation Service Fee in National Irrigation System”. Imanmandato ti nasao a dokumento a saanen a mabayadan ti interes ti amin nga utang sakbay iti Hulyo 1, 2000.

Bantayan ti IRR

“Nairut a rebbengen itatta ket ti panangisigurado iti napaspas a pannakabukel ti Implementing Rules and Regulation (IRR),” palagip ni Pugyao.

Impalawagna a numan pay adu dagiti nagun-od a balligi, adu met laeng dagiti panawen a nagbirok ti pamuspusan dagiti adda iti turay tapno pukawen dagiti nagun-od ken addang tapno pakapsuten ti pangeddeng ti mannalon a lumaban babaen dagiti sagsaggabassit a konsesyon.

Dinakamatna ti Administrative Orders No. 17 ken 197 idi pananwen ni Estrada. Ti EO 17 ket nanglapped ti pannakaikkat ti ISF ken ipatungpal ti “socialized ISF” wenno panagsingir basar iti kalawa ti daga a mapaspasayakan manipud iti sigud a bayad. Bayat a ti EO 197 ket nangikeddeng ti 20% a nayon a singir iti serbisyo dagiti ahensya ti gobierno. Nagtaud dagitoy manipud iti rekomendasyon ti WB ken ADB)

“Saan pay a nalpas ti laban ken rumbeng nga agridam ken agtalinaed a nakasagana ti mannalon nga agtignay. Masapul a mabantayan a dagiti probisyon ti IRR ket mangiruangan iti usto ken nainkalintegan a pannakaipatungpal ti linteg pabor iti mannalon,” kinuna ni Pugyao. # nordis.net

Share

Leave a Reply