Tuloy ang laban sa mataas na upa sa San Mateo

Ni CITA MANAGUELOD
www.nordis.net

SAN MATEO, Isabela – Mariing tinututulan ng 26 pamilyang kasamak ang papatinding pagsasamantala sa kanila ng magkakapatid na panginoong maylupang ng angkan dela Cruz sa 29 ektaryang palayan sa Brgy. Villa Cruz, dito.

Ngayong anihan ng Nobyembre 2017 ay pilit na pinipigang muli ang mga kasamak ng mas mataas na upa sa lupa na umaabot na ng 21 kabang palay “good and dry” kada ektarya kada anihan. Binatikos ng mga magsasaka ang pakikipagkutsabahan at pagiging sunud-sunuran ng Department of Agrarian Reform (DAR) sa anumang naisin ng mga panginoong maylupa.

Ayon kay Flory Cadiz, lider ng Samahan ng Magsasaka sa Liwliwa, “Biglang itinaas ang aming upa sa lupa mula sa 12.5 kaban ng palay/ ektarya/ anihan na siyang nakalagay sa aming dating leasehold contract. Noong 1994, biglang itinaas ito sa 15 kaban kahit ayaw naming pumayag dahil sinabi ng Municipal Agrarian Reform Officer (MARO) noon na kung hindi kami papayag ay makukulong kami.”

Ayon sa organisasyong magsasaka sa lugar, ang sumunod na MARO na si Jessie Agbayani naman ang nanakot at nagpupumilit sa mga magsasaka noong 2011 na pumayag sa muling pagtaas ng upa sa lupa. Kahit bawal ang pamimilit at pananakot, hinahayaan ng MARO ang pagbabanta at panlilinlang ng panginoong maylupa na kung hindi raw papayag ang mga magsasaka sa 21 kaban na upa sa lupa ay magiging 25 kaban na ito.

Pinangunahan ng MARO ang mabilisang pagpapapirma ng leasehold contract sa ilang magsasaka pero marami ang tumangging pumirma rito. Sa kamamadali ay malinaw na bogus ang pinirmahang kontrata noong 2011 dahil walang petsa, hindi napirmahan sa harap ng MARO, walang mga saksi, hindi napanotaryo at hindi nairehistro sa municipal treasurer. Kahit illegal ang kontratang ito ay pinipilit ang mga magsasaka ng MARO at ng panginoong maylupa na sumunod sa iligal na leasehold contract na iyon.

“Nagkandahirap-hirap kami sa pagbabayad ng pataas nang pataas na upa sa lupa. Pumalya kami ng isang anihan at hindi namin makumpleto ang kabayaran sa upa sa lupa. Kaagad na dinemanda kami sa Department of Agrarian Reform Adjudication Board (DARAB) noong 2013 at mabilis kaming natalo sa kaso. Sinabihan kami ng huwes na dapat nang lisanin namin ang sakahan. Sinasabi ni MARO Agbayani na kung hindi kami makapagbayad ay umalis na kami sa lupang sinasaka namin,” dagdag ni Cadiz.

Sunud-sunod na kumprontasyon ang isinagawa sa baryo sa pagitan ng sheriff ng DARAB Isabela, mga panginoong maylupa, ang MARO at mga magsasaka dahil bago paalisin ang mga kasamak sa lupa, makikihati pa ang korte ng 25% ng ani nila bukod sa sinisingil ng panginoong maylupa na back rentals batay sa iligal na leasehold contract na ginawa ng MARO noon.

Ayon sa lider magsasakang si Tessie Nucom, “Tuluy-tuloy naming iginiit na hindi kami dapat pinipilit na pumirma sa isang kontrata na hindi kami sang-ayon sa laman. Hindi kami dapat tinatakot at pinagbabantaan para pumayag sa hindi makatarungan at sobra-sobrang pagtaas ng upa sa lupa. Alam naman natin ang gastos sa pagsasaka ay halos P40,000 na sa isang ektaryang palayan pero halos 8,000 lang ang ibinabawas ng DAR para makuha raw ang neto at 25% ng neto ang pilit na kinukuha ng panginoong maylupa (25 – 27 kaban). Ito ay ayon sa labis na mapagsamantalang RA 3844 o Agricultural Land Reform Code na naisabatas noong 1963 pa.”

Gayumpaman, pinawalambisa kamakailan ng DARAB National sa pangunguna nila DAR Sec. Rafael Mariano ang desisyon ng DARAB Isabela na paalisin ang mga magsasaka sa lupa. Ayon naman sa SENTRA – Cagayan Valley, nitong Agosto hanggang Setyembre bago mag-anihan ay pinilit na naman ng MARO ang mga magsasaka na pumirma sa bagong leasehold contract na 21 kaban kada ektarya kada anihan ang upa sa lupa. Tinakot diumano sila ni Atty. Glowel Barawid ng DAR na kung hindi sila papayag sa gusto ni Mario dela Cruz, ihahabla raw sila at ang sheriff at pulis raw ang magbabantay sa anihan.

“Garapal na sunud-sunuran ang DAR sa kagustuhan ng panginoong maylupa. Hindi man lang nila sabihin sa mga magsasaka na maaari pa naman nilang igiit ang lumang leasehold contract kung buhay pa naman ang asawa o anak na tagapagmana ng dating tenant,” ani Cita Managuelod ng SENTRA-CV. “Matapos ang undas, pinagbabayad na sila ng back rentals ng nakaraang mga taon. Tinututulan muli ng mga kasamak ang hindi makatarungang pagsukat ng korte sa back rentals batay sa kontrata na ngayon lang 2017 napirmahan at ngayon lang dapat maging epektibo.

Malinaw na dehado ang mga magsasaka sa lugar na saklaw ng reporma sa lupa ng gobyerno. Sa mga maanomalyang na-exempt sa land reform tulad ng malawak na lupain ng mga Dela Cruz, habambuhay na magbabayad ng upa sa lupa ang mga kasamak at dahil may mga pinapipirmang leasehold contract ang DAR, madalas ay ginagamit ito para kasuhan sila at patalsikin sa lupa,” dagdag ni Managuelod.

“Hindi kami nawawalan ng pag-asa sa kabila ng kawalan ng hustisya para sa aming maralitang magsasaka. Patuloy naming pinalalakas ang aming pagkakaisa para mabisang malabanan ang sobra-sobrang pagsasamantalang ito sa amin,” pagwawakas ni Flor Cadiz. # nordis.net

Share

Leave a Reply