Itultuloy ti dangadang ti umili ti Kordilyera

By NORTHERN DISPATCH
www.nordis.net

BALBALAN, Kalinga ― Nadumaduma a simbaan ti nagpanawagan kadagiti umili, nangruna kadagiti agtutubo ken kameng ti simbaan nga ituloy ti dangadang para iti karbengan iti bukod a panggeddeng, panangsalaknib iti biag ken dayaw, ken pudno a kappia.

FR. REX REYES. Photo by Olga Lauzon

Ti maika-33 nga Aldaw Kordilyera idiay Bolo, Balbalan ket dinar-ayan dagiti tattao ti simbaan manipud iti National Council of Churches of the Philippines (NCCP), United Church of Christ in the Philippines (UCCP), Iglesia Filipina Independiente (IFI), Order of the Saint Benedict (Ordo Sancti Benedicti – OSB ) ken ti simbaan nga Anglican.

Kinuna ni Fr Rex Reyes Jr., secretary general ti NCCP, “Never romanticize the struggles and issues of the Cordillera People because these are issues of life and death” (Saan nga iromantisa dagiti dangadang ken isyu ti umili ti Kordilyera gapu ta dagitoy ket isyu ti biag ken patay.) Imbaga na a ti militante a pannakidangadang ket saan pay a nagkupas ken isu latta ti kangrunaan nga aramiden.

Inyunay-unay met laeng Fr. Reyes Jr ti panawagan para kadagiti tattao ti simbaan a makipaset iti dangadang ti umili ken gapu ta addaan kabaelan ti simbaan a tumulong iti panangiwaragawag ti agpayso.

Segun iti Ecumenical Prayer manipud iti Regional Ecumenical Church in the Cordillera (Reccord), a naibasa idiay seremonya iti Aldaw Kordillera, babaen ti panagkaykaysa ti nadumaduma a tribu ken sumupsuporta iti interes dagiti nainsigudan nga umili ket maragpat ti maysa a gimong a nawaya manipud iti kontrol dagiti ganggannaet. Mabigbigbig ti kalintegan dagiti nainsigudan nga umili iti bukod da a panggeddeng no sadino a nawaya da nga agdesisyon iti takder da iti pulitika ken nawaya da nga itandudo ti panagdur-as ti pangkabiagan, gimong ken kultura da kas nainsigudan nga umili.

Segun iti Reccord, nabaknang ti kultura, tradisyon, politika ken nainsigudan a socio-ekonomiko ti Kordilyera. Bigbigen ti simbaan ti napinget a pannakidangadang dagiti nainsigudan nga umili, uray ti internasyunal a komunidad kas ti United Nations ket bigbigbigen na ti karbengan dagiti nainsigudan nga umili. Naimalditen daytoy kadagiti deklarasyon, protocol, nagkaykaysaan ken dadduma pay nga instrumento ken dokumento a mangitandudo iti karbengan dagiti nainsigudan nga umili iti intero a lubong.

Ngem malablabsing dagitoy a karbengan gapu ta dagiti adda iti turay ket pampanuynoyan da ti diktar dagiti ganggannaet a negosyo ken mismo a gobyerno imbes a protektaran da ti interes ken kinabaknang ti pagilian a pakairanudan ti naruay nga umili. Nailian a panangidadanes ti partikular a problema dagiti umili ti Kordilyera. Makita daytoy babaen ti: panangagaw iti ansestral a daga da, manangidadanes a linlinteg ken polisiya, mamagdadael a proyekto, saan a panangbigbig kadagiti nainsugudan a socio-political nga institusyon ken proseso, komersyalisasyon iti nainsigudan a kultura; nainkasaritaan a panagbaybay-a ken diskriminasyon.

Nayon a panawagan ti Reccord ti panangsalaknib iti daga, biag ken dayaw. “Dagiti umili ken ti daga ket saan a mapagsina gapu ta ti daga ti mangmangted iti kinatao ken kinasiasinno ti umili,” inikkan ti talmeg daytoy ti Reccord nga imbaga ni Macliing Dulag. Mapukaw ti kinasiasinno ti umili no maisina da iti nagtaudan a daga. Kasta met ti danum, nawaya nga agayus para iti irigasyon dagiti talon, garden ken danum a mainum a mangted biag sadinnoman ti ayan ti umili.

Kinuna ti Reccord a malablabsing ti karbengan dagiti nainsigudan nga umili. Supsuppiaten dagiti apektado nga umili dagiti makadadael ken manangallilaw a proyekto nga hydro ken mini hydro-dam, proyekto iti enerhiya, dadakkel a panagminas. Maibilang ditoy ti National Integrated Protected Areas Systems (NIPAS), military reservations, watershed areas, national parks ken dadduma pay a linlinteg, polisiya ken programa nga agbalin nga iskuater dagiti nainsigudan nga umili iti bukod da a daga.

Adu ti napadisi gapu kadagiti dadakkel a proyekto kas dagiti Cellophil Resources Corporation, Chico dams, Ambuklao dam ken dadakkel a panagminas. Kakuyog dagitoy a proyekto ti panaglabsing iti karbengan dagiti umili, ti terorismo ti estado ken militarisasyon iti kaaw-awayan. Saan nga umili ti protprotektaran da no di ket dagiti mamagdangran a proyekto tapno maparmek ti sumupsupiat nga umili.

Bumarbara dagiti isyu ti umili isu a dawat ti simbaan a palawaen ken paunegen pay ti kaammuan da ken panangamiris iti kasasaad. Dumakdakkel ti makipaspaset nga umili kadagiti mobilisasyon a mangsupsupiat kadagiti makaallilaw ken naranggas linteg, polisya ken programa. Urnosen ti intar ken pairtengen ti panagkaykaysa tapno magun-od ti nasayaat a masakbayan.

Kinuna met ni Msgr. Demetrio Batay-an ti IFI-Abra a kas paset ti nainsigudan nga umili, supsuportaran ti simbaan ti panangituloy iti peace talks iti baet ti Government of the Republic of the Philippines (GRP) ken ti National Democratic Front of the Philippines (NDFP) tapno pagsaritaanda dagiti kangrunaan a problema ti gimong. Ituloy da a tungtongen dagiti “substantive agenda” wenno kangrunaan nga agenda a mangrisut iti ramut ti armado a dangadang ken makapataud iti kongkreto a solusyon kadagiti problema iti pyudalismo, imperyalismo, burukrata kapitalismo, ken ti partikular a problema dagiti nainsigudan nga umili ― ti nailian a panangidadanes. Dawdawaten ti simbaan na matalantanr ti GRP ken NDFP ti Indigenous Peoples’ Agenda, tapno magun-od ti pudno a kappia ken wayawaya a nakabatay iti hustisya, pudno a panangbigbig iti karbengan ti nainsigudan nga umili iti nagtaudan a daga ken ti pudno a regional nga awtonomiya kas porma ti karbengan iti bukod a pangngeddeng.# nordis.net

Click here to visit Cordillera Day photo gallery

Share

Leave a Reply