Rehabilitasyon, nalaka nga ibalikas ngem narigat nga iyaramid

Ni TONI PUGYAO
www.nordis.net

Rehabilitasyon, maysa a balikas ngem adu ti pakaitarusanna kas koma ti pannakatarimaan dagiti naperdi a balay, pasdek negosyo, imprastruktura, lugan ken dadduma pay. Balikas a mangipasimudaag iti maysa nga addang a nasken unay a maiyaramid tapno matarimaan, maisubli iti dati a kasasaad. Agbalin pay ketdi a napimpintas ngem iti dati a langa ti naperdi a banag kas kadagiti immunan a nadakamat. Tunggal sumangbay ti didigra, kangrunaan latta a maapektaran dagiti marigrigat nga umili kangrunaan dagiti mannalon, mangmangged-talon ken mangngalap. Isuda dagiti marigatan a bumangon manipud iti pannakaidaramudom iti nakarkaro a panagrigat tunggal sumaplit ti didigra kadakuada.

Kas ti napasamak iti napalabas nga super bagyo Lawin iti amianan a Luzon, nadadael ti adu a sanikua dagiti umili agraman dagiti mannalon. Adu kadakuada ti saan pay a nakabangon. Iti Ilocos Norte, agbalor ti P274,16,966 ti nadadael iti agrikultura ken P399,476,090 iti imprastruktura, segun iti Provincial Disaster Risk Reduction Management Council (PDRRMC). Nupay daytoy a datos ket konserbatibo agsipud ta adu ti saan a naireport gapu iti kinaliway ken panagpulpolitika dagiti maseknan. Iti pannakisarsarita ‘toy nagsurat kadagiti umili iti nagduduma nga ili ken barangay iti rehiyon Ilocos, dandani agpapada amin ti komentaryoda a kurang wenno awan ti naawatda a tulong manipud iti gobyerno. Kas kenni Evelyn Villegas iti Baracbac, Sinait, Ilocos Sur, namimpinsan a naitayab ti bubong ti balayda ngem agingga a masursurat daytoy ket awan pay ti naawatna a tulong pinansya kangrunaan ti emergency shelter assistance (ESA) a programa ti DSWD.

Sumagmamano nga aldaw kalpasan ti bagyo, dandani naggiddan a naideklara nga under state of calamity dagiti probinsya ti Ilocos Norte ken Ilocos Sur tapno adda rason a mairuar ti calamity fund manipud iti kaha ti nagkadua a gobyerno probinsyal. Dagitoy ti maaramat tapno makatulong koma a mangibangon ken mangrehabilitar iti kasasaad dagiti nakaro a naapektaran iti bagyo. Ngem gapu iti nakaro a burukratismo ken korapsyon, kaaduan pay laeng kadagiti biktima ti saan a nakaawat, iti laksid nga adda met dagiti immawat a saan koma rumbeng nga umawat.

Ita nga agarup agsangagasuten nga aldaw ti napalabas kalpasan a dinuprakna tayo ti Bagyo Lawin, adu pay laeng a mannalon ti agur-uray iti umno a tulong a kadakuada tapno matarimaan wenno marehabilitar dagiti nadadael a sansanikuada. Gapu iti desperado dagiti umili nga aguray iti tulong ti gobyerno kadakuada, nangisayangkat da iti press conference ken dayalogo iti regional director ti DSWD idiay San Fernando City, La Union idi Enero 4-5. Ditoy nga indanonda dagiti kadawatan ken maipagarup nga anomalya a nasipsiputanda kabayatan dagiti relief operations dagiti bukodda a gobyerno lokal. Ti nasao a dayalogo ket indauluan ti Solidarity of Peasant Against Exploitation (Stop Exploitation), ti pangrehiyon nga organisasyon dagiti mannalon iti Rehiyon Ilocos. Kalpasan ti sumagmamano nga aldaw, nagkakaribuso a nagited dagiti gobyerno lokal ti Pinili, Ilocos Norte ken dagiti ili ti Santa Lucia, Candon City ken Sta. Cruz, Ilocos Sur iti saglilima ribu a pisos kadagiti biktima. Dagitoy nga ili ti naggapuan dagiti nakidayalogo iti nasao nga opisina ti gobyerno. Kayat a sawen, kasapulan a riingen ken dagdagen dagiti adda iti poder ti gobyerno sakbay nga agtignayda. Mangpaneknek a no adda ti natibker nga organisasyon ken tignayan dagiti umili ket adda ti nalawag a magun-odan ken pagtungpalan.

Iti sabali a bangir, ikarkarigatan met dagiti agduduma a non-governmental organizations (NGOs) ken private institutions ti mangipapaay iti tulong kadagiti biktima ti napalabas a bagyo Lawin. Kas ti Ilocos Center for Research Empowerment and Development (ICRED) ken ti Cooperative Assistance Relief Everywhere (CARE) a nangipaay iti rehabilitation projects kadagiti sumagmamano nga ili ti Ilocos Norte, Ilocos Sur ken La Union. Dagiti nasao nga NGO ket nangipaayda iti agdagup P300,000.00 kadagiti organisasyon ti mannalon ti Pinili ken Batac City. Mausar ti nasao a pondo para iti rehabilitation ken maintenance dagiti komunal nga irigasyonda a pinerdi ti Bagyo lawin.

Iti met biang ti United Church of Christ in the Philippines – Northwest Luzon Conference (UCCP-NWCL) nagisayangkatda iti medical mission ken nagibunong kadagiti nagduduma a bukel a bin-i kadagiti mannalon ken nailian a minorya idiay ili ti Solsona, Pagudpud ken Piddig, Ilocos Norte. Maysa daytoy a wagas tapno matulongan dagiti umili a mangikarkarigatan a bumangon. Dagitoy nga ar-aramiden ti UCCP babaen iti pannakitinnulong ti Alyansa dagiti Mannalon iti Ilocos Norte (AMIN) ket paset ti Church mission ken ministry ti sekta segun kenni Rev. Noel Pagdilao, conference minister ti UCCP-NWLC.

Adu ti masapul a matarimaan ken ma-rehabilitate iti pagilian iti agdama. Adda dita dagiti balbalay wenno pasdek, taltalon, irigasyon, imprastruktura, drug addict surrenderees ken dadduma pay, ngem kangrunaanna, kasapulan a matarimaan ti sistema ti gobyerno. Ti rehabilitation ti narukopen ken marmarpuogen a sistema ti kagimongan ket kasapulan a masukatan iti baro a sistema tapno makapagserbi a napudno kadagiti umili. Masapul a matarimaan ken mapabaro dagiti nadadael a sistema ti ekonomya, politika ken kultura gapuanan dagiti tallo a kararanggasan pay laeng a didigra iti intero a lubong: ti imperyalismo, pyudalismo ken burukrata-kapitalismo. Ah, rehabilitasyon…nalaka, alisto a baliksen ngem narigat ken narikut nga aramiden. # nordis.net

Share

Leave a Reply