Addang a mangpalag-an iti rigat tayo a gardinero

Ni APIT TAKO
www.nordis.net

Iti umay nga eleksyon, agpili tayo manen kadagiti agtugaw iti nadumaduma a posisyon iti nasyonal ken lokal a lehislatura – Senado, Konggreso, Bise-Gubernador, Sangguniang Panlalawigan, Bise-Mayor, ken Sangguniang Bayan. Gundawayan tayo ti kampanya tapno ikiddaw kadagiti kandidato a no addadanto iti poder, agaramid da kadagiti linteg ken pagannurotan a mangpalag-an iti rigat tayo a gardinero ditoy kanatengan ti Kordilyera.

Kinapateg ti panaggarden

Ti produksyon ti nateng ditoy Kordilyera ket addaan napateg a papel iti ekonomya – saan laeng a ditoy ayan tayo no di ket iti sangapagilian. Ti produksyon ti nateng, nayon ti negosyo iti kanatengan, ket isu ti pagbibiagan ti agarup 214,000 katao iti Benguet, Mountain Province, ken Ifugao. Ti kanatengan ti Kordilyera ti kadakkelan a prodyuser ti pagilian ti patatas, karot, repolyo, wongbok, brokoli, ken dadduma pay a nateng a kamayatan nga imula kadagiti nalalamiis a lugar. Agarup 300,000-350,000 a tonelada ti temperate-clime vegetables ti parpartuaten ti Kordilyera iti makatawen. Mapattapatta a daytoy a kontribusyon iti ekonomya ti sangapagilian ket agbalbalor ti saan a bumaba iti sangabilyon a piso kada tawen, no kwentaen ti gastos iti produksyon ken transportasyon, mainayon ti manetneto dagiti agnegnegosyo kadagiti maus-usar nga inputs ken mailaklako a produkto.

Kinadagsen ti Bakbaklayen ti Gardinero

2016_0417gardinero-table

Bakbaklayen tayo a gardinero ti nadagsen a gastos – saan laeng iti produksyon, no di ket uray iti panangidanon iti nateng kadagiti sentro ti pagtagilakuan, a kas iti trading post idiay La Trinidad. Matantya a kada sangapulo a tonelada ti nateng ket gastosan tayo iti P100,000 inggana P225,000, a kas naipakita iti ngato. Ngarud, mapattapatta a ti produkto tayo ket agbalor iti P10 inggana P22.50 kada kilo. Ngem manmano a mapresyuan daytoy ti P20 agpangato; kaaduan ti nababbaba ngem P10. Idi 2015, adda dagiti panawen a ti presyo ti repolyo ket bimmaba iti P4, ti wongbok ken karot iti P6, ti broccoli iti P10, ken ti patatas, nga isu ti kadakkelan a paggastosan iti produksyon, iti P12 kada kilo.

Iti panagbuya ti gubyerno ken dagiti opisyales ti Benguet State University, masolbar ti problema tayo iti presyo no maiyalis ti bagsakan ti nateng manipud iti La Trinidad Trading Post apan iti baro a Benguet Agri-Pinoy Trading Center (BAPTC) ta ditoy ket makontrol ti linnakuan.

Iti BAPTC, maawan kano dagiti middlemen. Ngem ti kinagpaysona, disposer laeng ti maawan. Sumrek latta dagiti negosyante manipud iti Metro Manila ken dadduma pay a paset ti Pilipinas. Isuda latta ti mangidiktar ti presyo, segun iti pannakapresyo dagiti nateng iti nalawlawa a merkado.

Saan a baliwan ti BAPTC ti galad ti merkado. Agtalinaed a tengngel latta daytoy dagiti kadakkelan a negosyante iti sangapagilian, a kas ni Sy ti SM, ni Gokongwei ti Robinsons, ken dagiti distribyutor dagiti nateng iti nadumaduma a palengke, grocery, fastfood chain, restaurant, ken ospital iti Metro-Manila ken dadduma pay a paset ti Pilipinas. Dagitoy a negosyante ti mangay-ayam ti presyo ti nateng tapno mapadakkel ti ganansyada.

Iti panangikkat ti BAPTC kadagiti disposer, 10% laeng ti maikissay iti busbosen ti gardinero iti produksyon ken komersyo ti nateng. Ti kasukatna, maawanan ti gardinero ti nalaka a pagutangan a saan nga agkasapulan ti kolateral.

Ibagbaga dagiti opisyales ti BAPTC a tumulongda kadatayo a gardinero nga agaplay nga umutang iti Land Bank ken iti Agriculture and Fisheries Financing Program ti Department of Agriculture. Ngem admitarenda a nairut dagiti rekisitos iti panagpautang dagitoy nga institusyon. Nabayagen a daytoy ti riri tayo a gardinero.

Inggana awan ti umannatop nga alternatibo, agtalinaed a nakagalut tayo a gardinero iti sistema ti pautang a maipagpagna ditoy kanatengan. Kanen latta ti interes iti utang ti inggana 22% ti balor ti produkto tayo.

Saan met a pababaen ti BAPTC ti presyo dagiti maut-utang nga inputs, nga isu ti mangmangan iti 25%-29%. Kasta met ti singir iti transportasyon ti produkto, a gapu iti kinangina ti petrolyo ket mangmangan iti 18%-20%.

Ti ASEAN Economic Integration

Idi maipatpatakder pay laeng ti BAPTC, ibagbaga ti gubyerno a daytoy kano ti itulong ti gubyerno iti gardinero tapno mabaelanna a sanguen ti ASEAN Economic Integration. Gapu kano iti BAPTC, maipangato ti kalidad dagiti lako tayo a nateng.

Nalawa ti BAPTC, isu a saan tayon a kasapulan a makipila iti nabayag sakbay a makadanon dagiti lako tayo kadagiti trader. Sadiwa dagiti produkto tayo gapu ta napardas a dumanon kadagiti trader.

Iti panagserrek dagitoy a produkto iti BAPTC, marukod ti kaadu ti natedda kadagitoy a pestesidyo, isu a mapilitan tayo a kontrolen a nalaing ti panagaramat tayo ti kemikal. Ti nangato a lebel ti pannakaaramat ti pestesidyo ket isu kano ti kangrunaan makaigapu iti pannakaabak dagiti produkto tayo iti kumpetisyon kadagiti produkto nga aggapu iti sabali a nasyon.

Ngem saan kadi nga agpayso daytoy. Nangato met laeng ti lebel ti pannakaaramat ti pestesidyo idiay China. Ti pakaabakan tayo ket ti presyo.

Iti ASEAN Economic Integration wenno AEI, libre a makaserrek ditoy Pilipinas dagiti produkto ti amin a miembros ti Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) ken dagiti free-trade partners da. Iti agdama, adda pay bayadan dagitoy a bassit a buwis. Ngem bumassit a bumassit, inggana maawan pulos ti panagbuwis inton tawen 2020.

Uray itatta nga adda pay laeng ti mabayadan a buwis, nababan ti presyo dagiti produkto ti China a maysa kadagiti free-trade partners ti ASEAN. Iti internasyunal a merkado, ti China ti kadakkelan a prodyuser ken eksporter ti patatas, karot, repolyo ken wongbok. Ilaklakona dagitoy iti presyo nga US$ 0.10 inggana US$ 0.15 wenno ₱4 inggana ₱6 kada kilo. Saan a maiyadayo ti presyo ti patatas ti Thailand, a maysa kadagiti miembro ti ASEAN, ken ti brokoli ti Australia, a maysa manen kadagiti free-trade partners na.

Mabaelan dagiti gardinero ti China, Thailand, Australia, ken dadduma pay a nasyon nga ilako dagiti produktoda iti nalaklaka gapu ta adda suporta ti gubyernoda. Idiay China, adda ti subsidyo ti gubyerno iti panaggatang dagiti mannalon iti makinarya, bin-i, ken inputs. Idiay Thailand, baklayen ti gubyernoda ti inggana kaguddua iti gastos iti agrikultural a produksyon. Idiay Australia, adda subsidyo nga it-ited ti gubyerno kadagiti mannalon tapno saanda a malugi no bumaba ti presyo dagiti lakoda.

Kadagitoy ngamin a nasyon, adda panangipateg iti naisangsangayan a papel ti mannalon kas mangparpartuat ti taraon para iti kabuklan a gimong. Kastoy koma met ti panangipateg ti gubyerno ti Pilipinas kadatayo a gardinero.

Dagiti Ikiddaw Tayo

Itta a panawen ti kampanya a pang-eleksyon, napateg ti botos tayo kadagiti pulitiko. Ikiddaw tayo a no mabotosanda, aramidenda dagiti sumaganad:

1. Agipakat ti price subsidy mechanism. Babaen iti daytoy, mabalin a makibiang ti gubyerno iti merkado ti nateng tapno maisigurado ti kumpetetibo ngem nainkalintegan a panagpresyo. No saan a mabaelan ti gubyerno daytoy, dagiti sumaganad ti alternatibo.

2. Protektaran ti lokal nga industriya ti nateng laban iti bangking a kumpetisyon manipud kadagiti addaan subsidyo a prodyuser ken eksporter iti ASEAN ken iti free-trade partnersna. Suroten ti ehemplo ti dadduma a nasyon iti ASEAN: ipalista dagiti nateng kas maprotektaran a produkto. Iti kasta, saan a dagus a maikkat dagiti buwis iti importasyon ti kapada dagitoy a produkto. Napipia pay no iparit nga interamente ti panangimport.

3. Agidatag ti floor price para iti tunggal klase ti nateng ken ipatungpal dagitoy iti amin a mayor a sentro ti pagtagilakuan. Rumbeng a dagiti floor price ket saan a nababbaba ngem ti kadawyan a balor ti produksyon ken gastos tayo iti panangibiahe, panangilako, ken panangimpake tapno maibiahe manen. Rumbeng a mainayon iti panagkuenta ti balor ti produksyon ti kadawyan a gastos tayo iti bin-i, abono ken pestesidyo, interes a mabayadan iti panagutang kadagitoy, gastos iti panangibiahe kadagitoy nga input, ken balor ti pigsa ken bannog a napan iti produksyon, naggapu man dagitoy iti uneg wenno ruar ti pamilya. Rumbeng a ti balor ti pigsa’t tegged ket maibasar iti madama a gasgastosen ti gagangay a pamilya iti kada aldaw a panagbiag (segun iti panagkuenta ti Department of Labor and Employment, iti agdama ket saan a bumaba iti P500).

4. Bantayan ken kontrolen ti presyo dagiti input, agraman ti presyo ti lugit ti manok.

5. Iyagad ken padur-asen ti organiko nga agrikultura babaen ti panangited ti subsidyo para kadagiti gastos ken lugi a sigurado a sagrapen tayo iti proseso ti panagsukat tayo iti wagas ti produksyon. Kasta met nga agipakat ti price subsidy para kadagiti organiko a nateng tapno mabalinan ti naruay a masa a gatangen dagitoy.

6. Agipakat ti crop insurance system a makatulong kadatayo kadagiti panawen a bumababa ti presyo iti merkado wenno umay ti dakkel a didigra gapu iti panagbaliw ti klima.

7. Sukimaten ti kasasaad ti amin a farm-to-market a kalsada ken rangtay, ket itudo ken iyaramid no ania dagiti masapul a tarimaan wenno papintasen tapno maisigurado ti nasimpa a panangibiahe kadagiti input ken produkto. # nordis.net

Share

Leave a Reply