Proyekto ti mannalon nairussuat

Nina MALOU MARY LOU MARIGZA ken KRISTOFF OKUBO
www.nordis.net

BAGUIO CITY — Pinaneknekan ti maysa nga organisado a timpuyog ti mannalon a ti panagkaykaysa ket mangited pigsa ken pagnam-ayan. Adda manen maysa a proyekto da a kiskisan ti irik ken mais nga isuda mismo ti nangiplano, nangipatungpal ken mangimanihar.

MAN AND MACHINE. Baggao farmers transporting the motor engine for the building of their very own rice and cornmill. Photo courtesy of Kaduami-RDC
MAN AND MACHINE. Baggao farmers transporting the motor engine for the building of their very own rice and cornmill. Photo courtesy of Kaduami-RDC
Nabukel ti gunglo ti mannalon idi pay 1990 ngem itay laeng 2002 nga inrehistro da iti munisipyo. Ti Farmers Irrigators Association of Bunugan, Baggao, Inc. (FIAB, Inc.) ket kameng ti Kagimungan, ti alyansa dagiti mannalon iti Cagayan. Addaan 301 miembro ti FIAB.

Naibangon ti kiskisan iti panangidulog da iti Katinnulong Daguiti Umili iti Amianan-Regional Development Center (Kaduami-RDC). Ti kiskisan ket kamaudian a proyekto da kalpasan ti naiyaramid a Small Water Impounding Project (SWIP) babaen iti naited a pondo ti Bayan Muna Partylist idi 2002.

Saan laeng a padanum wenno irigasyon daytoy no di ket pagalaan da pay ti nayon a masida a tilapia. Nangisayangkat da pay ti panagmula manen ti kaykayo (reforestation gapu ta idi ket nakapukanan ti adu a narra ti lugar idi panawen ti Martial Law).

Ti Bunugan, Baggao, Cagayan ket mamindua nga agmula ti mais ken pagay iti agarup 300 ektarya. Ngem adda kamaisan nga agdepende laeng iti tudo isu a mamulaan laeng iti maminsan. Awan ti kiskisan iti baryo ken ti kaasidegan ket 7 kilometro ti kaadayo na.

Awan ti dyip ken ti maus-usar ket kuliglig wenno tricycle no mapan iti ili wenno kaasideg a lugar. Naturod ti lugar ken pasikko-sikko ti kalsada. Nangina ti pamasahe a nayon a bakbaklayen ti mannalon daytoy. No panagtutudo, narigat ti rummuar iti baryo gapu ta lasong-lasong ken napitak ti kalsada. Natapuk met no awan tudo.

Isu a napanunot dagiti mannalon ti FIAB ti mangibangon ti kiskisan iti baryo. Nagnunumoan da nga agaramid da ti pagannurutan iti panagusar ti kiskisan ken pagannurutan iti pondo ti kiskisan. Nayon pay a pondo da ti panangibangon ti groserya iti abay ti kiskisan tapno ditoy dan a gumatang ti masapul iti panagmula manipud bin-i ken kasapulan iti balay ken eskwela ti ubbing.

Intuding da nga agsingir da laeng iti P2 kada kilo ti irik iti panagpakiskis kumpara iti P2.50 idiay ili. No agrugi ti operasyon ti kiskisan ita a bulan, amin a taga-Bunugan, miembro man wenno saan ket agbenepisyo ditoy.

Adda 316 pamilya wenno 1,254 katao iti kamaudian a sensus da. Makissayan pay ti gastos ti pamasahe ta saan dan nga ipan iti adayo ti ipakiskis da. Makissayan pay ti pakiskis iti 50 sentimos kada kilo, isu nga agnam-ay latta dagiti mannalon.

Saan laeng a Bunugan ti agbenepisyo iti kiskisan ngem uray pay dagiti kabangibang a sitio ti Carrupian ken Taguing.

Natenneb met iti adu a kampanya dagiti miembro ti FIAB, Inc. Nakipaset da iti kampanya a mangpababa iti usura (pautang akas ti 5-6) ken panangpunas ti interes no adda kalamidad. Nakinegosasyon da kadagiti trader tapno maipangato ti presyo ti panaggatang ti irik, mais ken adu pay a produkto.

Inrupir da ti kalintegan da nga agorganisa ken mangbukel ti timpuyog iti sango ti militarisasyon iti intero nga Forest Region. Nakisango da iti ahensya ti gobyerno tapno maala da dagiti benepisyo kas iti kalsada, eskwelaan iti elementarya ken padanum.

Insayangkat da ti programa a Palit Tanim kas proyekto ti Danggayan, ti alyansa dagiti mannalon iti Cagayan Valley. Ti Palit Tanim ket proyekto a mangpasubli iti panagusar ti organic farming a pangkontra iti chemical farming wenno panagusar iti adu a kemikal a pestisidyo ken ganagan. Isubli met daytoy ti panagidulin ti bin-i a tradisyunal wenno ti makunkuna a heritage seeds (kadaanan a bukbukel) tapno maimula manen. Pangkontra met daytoy iti suicide seeds wenno dagiti ilaklako dagiti imperyalista a kompanya a bukbukel a maminsan laeng a maimula ken iti sumaruno ket gumatang ka manen kaniada.

Naipakita iti panangiyaramid da ti kiskisan ti kinapateg ti panagboluntaryo para iti pagimbagan ti amin. Impakita da met a ti panagbayanihan wenno panagtitinnulong ket importante para iti biag ti komunidad ken masapul a pabaknangen. Importante pay a sumagmamano kadakuada ket addaan ti kabaelan iti panagisimpa ti makina ken kasanayan iti panagpaandar ti kiskisan.

Adun ti kapadasan dagiti taga-Bunugan iti panangisayangkat ti pagnam-ayan ken pangkabiagan. Inyunay-unay da a saan a daytoy ti maudi a proyekto da. # nordis.net

Share

Leave a Reply