Ti Sin Tax ken ti industriya ti tabako

Ni ANTONINO PUGYAO

NANGNANGNGEG YO KADIN TI MAKUNKUNA A SIN TAX? Ti sin tax (buis ti basol?) ket buis a makolekta manipud kadagiti produkto a bisyo kas iti sigarilyo ken arak. Iti agdama, nabara a mapagsasaritaan iti kongreso daytoy nga isyu. Panggep ngamin ti gobyerno nga ingato ti sin tax wenno buwis ti sigarilyo ken arak manipud 120% agingga iti 400% tapno makapataud iti nayon a pondo nga agdagup iti 60 bilyones a pisos.

Nu iti apagdarikmat a panangkita, napintas daytoy a panggep agsipud ta ti 85% daytoy ket maiyalokar para iti serbisyo ti salun-at, idinto a ti 15% ket mausar para iti safety nets tapno maisigurado a dagiti mannalon ti tabako ket agbaliwda iti mula a dagitoy ket mas nasay-sayaat ti maitedna iti bagi ken salun-at malaksid pay iti napimpintas a presyo ken paglakuan. Ngem saan a kas kalaka ti sao ken aramid. Asinno ti umuna a maapektaran nu kas pagarigan ta maaprobaran ti sin tax bill? Saan kadi a dagiti minilmilyon a nakukurapay nga umili kas kadagiti mannalon, mangngalap mangmangged, dagiti marigrigat iti siudad ken dagiti nainsigudan nga umili? Saan a mailibak a datayo nga ordinaryo nga umili ti agus-usar kadagitoy a produkto, agsipud ta nagbalinen a parte ti life style tayo.

Iti agdama a tukad ti kaammuan ti kaadduan a Pilipino maipanggep iti salun-at (health awareness) saan tayo a maliklikan ti di gumatang kadagitoy a produkto a bisyo.

Iti pannakainterbyu ni Regino Cacuyong a taga Barangay Gulpeng, Pinili, Ilocos Norte, babaen iti maysa a national television kinuna na, “nasay-sayaat nu saan a maaprobaran ti nasao a gakat nu saan met laeng a maiserbi a direkta kadagiti umili kangrunaanna kadagiti mannalon babaen iti napintas a serbisyo, kas ti irrigation facilities, pautang nga awan ti interesna, subsidyo iti bin-i, abono ken pestisidyo, serbisyo ti salun-at ken dadduma pay a makapalag-an iti kasasaad dagiti umili.” Innayonna pay a nu maingato ti buwis ti sigarilyo ket masapul a sumurot met a ngumato ti presyo ti tabako ken dadduma pay a produkto iti talon.

Mangpatay iti industriya ti tabako?

Ti kadi sin tax bill nu maaprobaran ket patayenna ti industriya ti tabako? Segun kenni Zaldy Alfiler, Secretary-General ti Solidarity of Peasants Against Exploitation (STOP EXPLOITATION), rehiyonal nga organisasyon dagiti marigrigat a mannalon iti rehiyon-Ilokos, kinunana a “ti awan sarday a panagngato ti gastos iti panagpatanor iti tabako ken ti agtaltalinaed a kinababa ti presyo a paggatang dagiti negosyante iti produkto mi a tabako ket isu mismo ti in-inut a mangpatay iti industriya ti tabako”. Kinuna pay ni Zaldy, a nu mapatgan la kuma ti kadawatan ken panawagan ti Stop Exploitation a 128 pisos ti kada kilo ti Virginia a tabako nga awan ti klasipikasyonna ket mabalin nga ad-adu pay ti maengganyo nga agmula iti tabako. Ngem baliktad ti mapaspasamak ta adun ti mannalon ti tabako ti nagbaliw iti mulada kas iti mais, lasona ken mani.

‘Kurtap-kurtap’

Kabayatanna, adu met a mannalon ti tabako iti Pinili, Ilocos Norte ti nadismaya gapu iti kunada a ‘kurtap-kurtap’ (kayatna a sawen ti saan a napalinis a pukis)nga implementasyon ti pautang a naggapu iti pondo ti RA7171. Malaksid iti kaadu ti nagaplay a saan nga agmulmula iti tabako, saan pay a nasurot ti gatad nga inaplikaranda.

Maysa laeng ni Barangay Kapitan Moises iti Capangdanan, Pinili kadagiti adu a dismayado iti nasao a pasamak agsipud ta segun kenkuana, nasurok laeng a dua ribu a pisos ti naawatna manipud iti P10,000 nga aplikarna. Dagiti dadduma, nababbaba pay.

Ni met Carlo Magbulos, maysa met laeng a manalon ti tabako a taga Gulpeng , Pinili ket saan na nga intuloy nga inala ti aplikarna gapu iti nakaru nasakit ti nakemna. Kinunana a “kasla metla agpapaus unay da taon a makaiggem iti kuartan iti pampamay-andan” kinunana.

Segun met kenni Edgar Estavillo, agdama a Vice Chairperson ti Timpuyog dagiti Mannalon ti Pilinli (TMP), nasurok a sangaribu a pisos laeng ti naawatna manipud iti lima ribu a pisos nga inaplikaranna ta agdadamo kano ngamin nga umutang segun kano kenni Mr. Albert Saludez, Municipal Agriculture Technician.

Maysa pay a makapadismaya a nangngegda ket ti maipagarup a sarita ni “lakay” (referring to mayor) a “napimpintas a dagiti empleyado ti munisipyo ti umutang iti nasao a pondo ta sigurado nga adda pagbayadda, ngem dagiti mannalon nu nairana a nagperdi ti mulada… awan ti pagbayadda”. Daytoy ket mismo nga inistorya ni Manang Lilia Bumanglag a taga Barangay Lumbaan-Bicbica iti sanguanan dagiti sumagmamano a mannalon a pakairamanan ni Ely Pagdilao, Edgar Estavillo,Pacifico Saludez, Danny Balgos ken dadduma pay. Segun kenni Manang Lilia, daytoy ket imbaga kenkuana ni Roger Fernandez, driver ti Municipal Ambulance iti nasao nga ili, a nangngegna a mismo a ni “lakay” ti nagkuna.

Ti pundo ti RA7171 wenno Virginia Tobacco Excise Tax ket agserbi kuma a mangtulong kadagiti mannalon ti tabako agsipud ta isuda ti mismo nga agpapataud iti nasao a produkto. Kas iti RA7171, nu saan a direkta a maisubli kadagiti umili a Pilipino ti sin tax babaen iti nasayaat ken umno a serbisyo ket naim-imbag nu saan a maaprobaran ti sin tax bill agsipud ta nakarkaru a rigat ti ipaayna kadatayo nga umili. # nordis.net

Share

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.